Roztocze Varroa: Jak wcześnie wykryć i leczyć infekcję

Roztocz Varroa, czynnik wywołujący niebezpieczną chorobę pszczół i wektor różnych infekcji, jest szeroko rozpowszechniony na całym świecie. Rozwój szkodnika, metody zakażenia i objawy, a także środki kontroli i zapobiegania omówimy bardziej szczegółowo w dalszej części artykułu.

Opis i cykl życia

Roztocz Varroa jacobsoni to pasożyt zewnętrzny, który żeruje na pszczołach. Ma bardzo płaskie ciało, przypominające odwrócony owalny spodek, z wystającymi dolnymi odnóżami pokrytymi włoskami. Cztery pary odnóży roztocza umożliwiają mu pełzanie i pomagają w przyczepianiu się do pszczoły.

Ciało samicy jest poprzecznie owalne, brązowe lub ciemnobrązowe i ma 1,6-2 mm długości. Jest widoczne gołym okiem. Narząd gębowy jest kłująco-ssący i zazwyczaj ukryty pod ciałem. Za jego pomocą samica przebija chitynową powłokę pszczoły i żywi się hemolimfą dorosłych pszczół, larw i poczwarek.

Wśród specyficznych cech morfologicznych samic Varroa można wyróżnić następujące:

• obecność ruchomej części trąbki okołoskrzelowej, która umożliwia regulację oddychania w różnych warunkach życia;
• unikalny kształt ciała, który zapewnia roztoczowi solidne przyczepienie się do ciała pszczoły;
• obecność małych ząbków na szczękoczułkach, skierowanych do tyłu, które zapobiegają wypadnięciu samic z rany na ciele żywiciela;
• sprężysta osłonka na ciele, która zapobiega przyczepianiu się owada do czerwiu w czasie jego życia.

Samiec jest mniejszy i prawie okrągły (około 0,8 mm średnicy) i widoczny jest tylko w lęgu. Jego ciało jest szarobiałe lub lekko żółte. Gardło jest słabo umięśnione i ledwo widoczne. Aparat gębowy służy jedynie do przenoszenia nasienia podczas zapłodnienia samicy. Końce odnóży zakończone są przyssawkami.

Cykl życiowy roztocza Varroa składa się z następujących etapów:

1. Roztocz-matka (dorosła samica) przedostaje się do plastra od pszczoły robotnicy lub trutnia.
2. Roztocz wnika do komórki zawierającej larwę tuż przed jej zamknięciem. Zdarza się to często w czerwiu trutowym, ale może również wystąpić w czerwiu pszczelim.
3. Po zamknięciu komórki (po trzech dniach) samica kleszcza zaczyna składać jaja (średnio jedno jajo dziennie, łącznie około pięciu). Każde jajo ma 0,5 mm długości. W jego wnętrzu rozwija się larwa, która przekształca się w nimfę z czterema parami odnóży.
4. Nimfa (protonimfa) wyłania się z jaja o średnicy 0,7 mm.
5. Po jednym linieniu rozpoczyna się kolejny etap – deutonimfa. Samica ma średnicę 1,3 mm na 1 mm, a samiec 0,7 mm. Ich chitynowa skorupa jest dość miękka i ma białawy kolor. Żywią się hemolimfą.
6. W komórce samiec zapładnia młode samice, po czym sam umiera z głodu. Dlatego u dorosłych pszczół obserwuje się tylko samice roztoczy.
7. Po zakończeniu rozwoju młoda pszczoła opuszcza komórkę. Podążają za nią roztocza, w tym dorosła samica. Wspinają się na pszczoły (trutnie i robotnice) i pozostają tam do następnego złożenia jaj. Każda samica roztocza jest w stanie złożyć jaja kilka razy. Młode samice mają jaśniejszy chitynowy pancerzyk niż dorosłe osobniki. Dopiero po kilku dniach stopniowo ciemnieje.

Cały cykl rozwojowy, od złożenia jaja do przekształcenia się w dorosłego kleszcza, trwa:

• dla samic – 8-11 dni;
• dla mężczyzn – 8-9 dni.

Latem samica żyje 2-3 miesiące, a zimą około 5 miesięcy. Zimą, z powodu braku lęgów, warroza przestaje się rozmnażać, a 7-10% z nich ginie.

Wczesną wiosną, wraz z pojawieniem się czerwiu, oraz przez całe lato, liczba roztoczy w kolonii pszczół wzrasta około 20-krotnie. Jesienią, gdy ich liczebność w kolonii spada, szkodniki przenoszą się na niezainfekowane pszczoły.

Samice Varroa pozostają zdolne do przeżycia poza kolonią pszczół:

• w ulach pustych na plastrach miodu – 6-7 dni;
• na zwłokach pszczół/dronów – 3-5 dni;
• w przypadku poczwarek – 7-11 dni;
• w okruchach woskowo-pergaminowych – 9 dni;
• na kwiatach roślin miododajnych – 1,5-5 dni;
• w zasklepionym czerwiu - 30 dni;
• w otwartym czerwiu – 15 dni.

Samice mogą głodować w temperaturach 22-25°C nawet przez 5-6 dni. Przy niskich temperaturach zewnętrznych lub w obecności szkodliwych substancji w powietrzu roztocze przestają oddychać i wycofują się do plastrów miodu, co utrudnia zwalczanie.

Zazwyczaj do pszczoły robotnicy przyczepia się do 5 roztoczy, do trutni – 7-8 samic, a do robotnic i trutni – odpowiednio 12 i 20. Lokalizacja pasożyta:

• pomiędzy pierwszym i drugim segmentem brzucha;
• pomiędzy segmentami piersiowymi;
• w stawach klatki piersiowej i głowy, klatki piersiowej i brzucha.

Niekontrolowane rozmnażanie się warrozy prowadzi do śmierci kolonii pszczół w ciągu 2-5 lat. Im więcej roztoczy w ulu, tym szybciej kolonia wyginie.

Pasożyt rozwija się najlepiej w rodzinach słabych i starych, ciemnobrązowych plastrach.

Metody zakażenia

Varroa jacobsoni jest przyczyną ciężkiej choroby inwazyjnej larw, poczwarek i dorosłych pszczół, zwanej warrozaChoroba ta jest jednym z najpoważniejszych problemów w pszczelarstwie i powoduje kolosalne szkody.

Latem roztocze przenosi się z chorych pszczół na zdrowe poprzez:

• pszczoły wędrowne;
• pszczoły-rabusie;
• podczas migracji pasiek;
• rodziny stojące na locie pszczół;
• z rojami;
• przy zakupie i sprzedaży pszczół i matek;
• przy wprowadzaniu zakażonego czerwiu do rodzin;
• gdy pszczoły mają kontakt z kwiatami roślin;
• za wszelkie prace związane z przenoszeniem plastrów miodu z jednej rodziny do drugiej;
• od innych owadów (trzmieli, os);
• w przypadku przechowywania odciętego czerwiu trutowego na wolnym powietrzu.

Warroza rozprzestrzenia się z szybkością 6-11 km w ciągu trzech miesięcy, w zależności od populacji pszczół w regionie. Kolonie trutni są atakowane jako pierwsze.

Rozprzestrzenianie się i wzrost liczby szkodników jest znacznie szybszy na obszarach o gorącym klimacie.

Oprócz warrozy, warroza jest niebezpieczna, ponieważ może przenosić patogeny wywołujące choroby zakaźne pszczół (zgnilec amerykański, nosemę, paratyfus itp.). Choroby mieszane przyspieszają postęp choroby i prowadzą do masowej śmiertelności pszczół.

Objawy zakażenia

Choroba rozwija się niezauważalnie przez pierwsze dwa lata. Następnie pojawia się duża liczba roztoczy (szczególnie latem), które infekują nawet 30% pszczół. U pszczół i trutni rozwijają się charakterystyczne defekty:

• brak lub niepełny rozwój nóg i skrzydeł;
• deformacja ciała;
• Czerw charakteryzuje się różnorodnym ubarwieniem.

Inne znaki:

• Straty pszczół gwałtownie rosną, głównie w październiku i listopadzie. W tym okresie inwazje wzrastają kilkukrotnie.
• Jesienią i zimą pszczoły szybciej się wyczerpują, w wyniku czego rodziny umierają lub wychodzą z hibernacji bardzo osłabione.
• W okresie zimowania pszczoły zachowują się bardzo niespokojnie – hałasują i wyskakują.
• Dno uli pokryte jest martwymi pszczołami, na których można dostrzec brązowe roztocza.
• Przy dużym stopniu zarażenia warrozą, wymieranie rodzin pszczelich rozpoczyna się już w pierwszej połowie zimowania.
• Po głównym zbiorze miodu, silnie zainfekowane kolonie opuszczają swoje ule po powrocie z migracji. Nawet obfite pożywienie ich nie powstrzymuje.

Metody kontroli

Aby zwalczać roztocza, konieczne jest wdrożenie kompleksowego zestawu środków, obejmujących ogólne działania organizacyjne, specjalistyczne środki pszczelarskie i weterynaryjne. Konieczne jest utrzymanie, karmienie i hodowla pszczół, a także stosowanie zootechnicznych metod zwalczania warrozy i systematyczne prowadzenie działań. zabiegi przeciw roztoczobójcze.

Zwalczanie szkodników należy przeprowadzać corocznie i w sposób kompleksowy.

Kluczowe jest ograniczenie liczebności roztoczy po ostatnim miodobraniu. Pozwoli to pszczołom, które się wylęgną i zimują, przetrwać z minimalnym ryzykiem zarażenia. Zmniejszy to również stres związany z karmieniem pszczół. Kolejny zabieg będzie najskuteczniejszy po zakończeniu procesu wychowywania czerwiu (zimą). Wiosną, w celu ograniczenia liczebności szkodników, stosuje się usuwanie czerwiu dronów.

Konwencjonalnie środki służące zwalczaniu tych pasożytów można podzielić na dwie grupy.

Leczniczy

Podczas stosowania środków chemicznych należy przestrzegać podstawowych zaleceń:

• Stosowanie środków chemicznych przed lub w trakcie zbioru miodu jest zabronione. W wielu regionach wiosenne zabiegi są ryzykowne, ponieważ zbiór miodu często rozpoczyna się wcześniej niż planowano. W rezultacie w miodzie pozostają pozostałości środków chemicznych.
• Stosuj wyłącznie zatwierdzone leki (nieprzestrzeganie tej zasady jest karane przez organy kontroli jakości i jest ustalane poprzez badanie produktów pszczelich pod kątem obecności pozostałości leków). Na przykład kwas mrówkowy można stosować wyłącznie w postaci tabletek Illert, mimo że inne formy są skuteczniejsze i lepiej tolerowane przez pszczoły.
• Przed użyciem należy koniecznie uważnie przeczytać instrukcję.
• Plastry pozostałe w ulu po obróbce (z wyjątkiem obróbki kwasem mrówkowym) nie mogą być wykorzystane jako plastry miodu. Należy je jak najszybciej przetopić.
• Podczas pompowania należy koniecznie oddzielić cząsteczki wosku (przez sito lub gazę) od miodu, ponieważ mogą do niego przedostać się leki.

Dzień przed każdym zabiegiem ul umieszcza się na tacy, korzystając z dwóch opcji:

• przez uchylną pokrywę z tyłu lub przez duże wejście;
• podnosząc dolną część ciała (pszczoły zaczynają się martwić).

Jednak najodpowiedniejszym rozwiązaniem jest dno z siatki z tacką pod spodem. Podczas monitorowania takiej tacki pszczoły pozostają spokojne. Ważne jest, aby nie niepokoić pszczół przed zabiegiem.

Środki chemiczne służą do zabijania lub poważnego uszkadzania roztoczy. Leki odparowują w ulu, są podawane pszczołom i wchłaniane przez ich krwiobieg. Leki mogą być również uwalniane poprzez kontakt z pszczołami (poprzez paski, po których się poruszają).

Przyjrzyjmy się niektórym dopuszczalnym lekom.

1Perycyna

Lek ten działa poprzez krew i atakuje pasożyty nie w czerwiu, ale bezpośrednio na pszczołach. Należy go stosować wyłącznie w okresie zimowym bezczerwiowym (dwa razy w odstępie tygodniowym, chyba że w połączeniu z innymi lekami). Można go stosować w temperaturze 0°C lub nieznacznie poniżej zera.

Perycyna rozpuszcza się w tłuszczach, dlatego jej cząsteczki pozostają w wosku i miodzie.

Konsumpcja:

• dla rodziny dwurodzinnej – 25-30 ml emulsji;
• w jednym przypadku (lub podziale) – 20 ml.

Ilość zależy od wielkości kolonii, ale zalecana dawka 50 ml jest często zbyt duża. Pszczoły można leczyć roztworem perycyny za pomocą specjalnego zestawu dozującego lub jednorazowej strzykawki.

2Apitol

Lek ten jest rozpuszczalny w wodzie i łatwo przenika do miodu, dlatego należy stosować go ostrożnie.

Kategorycznie zabrania się łączenia apitolu z pożywieniem oraz stosowania go w trakcie karmienia.

Zabieg ten jest zalecany, gdy kleszcze uodporniły się na wcześniej stosowane środki. Zabieg przeprowadza się w niskich temperaturach w okresie lęgowym. Apitol jest sprzedawany w postaci proszku, który należy rozpuścić w dużej ilości płynu.

3Kwas mrówkowy na płytkach Illert

Metoda opiera się na odparowywaniu kwasu mrówkowego z powierzchni płytki, który następnie przenika do roztoczy wraz z napływającym powietrzem, oddziałując na nie zewnętrznie. Preparat należy stosować wieczorem przy otwartym wlocie do ula, w temperaturze powietrza od 12 do 20°C.

Stosowanie leku w okresie zbioru miodu jest zabronione.

Jeśli nie łączy się tej metody z innymi, częstotliwość zabiegów będzie wynosić 3-4 razy z przerwami trwającymi kilka tygodni.

Przed zastosowaniem kwasu mrówkowego należy usunąć mostki woskowe z górnych listew ramek. Następnie należy poddymić plastry, aby odsłonić matkę. W ulach jednokorpusowych należy umieścić jedną płytkę na ramkę; w ulach dwukorpusowych – dwie. Następnie zamknąć ul. Jeśli płytki są zbyt grube, należy umieścić na nich pustą nadstawkę.

Może wystąpić negatywny skutek – istnieje ryzyko utraty macicy.

Pracując z płytkami Illert i kwasem mrówkowym należy nosić wodoodporne rękawice i okulary ochronne.

4Cecafix

Stosowanie tego środka jest podobne do stosowania perycyny. Cecafix ma jednak tę zaletę, że jest lepiej tolerowany przez pszczoły.

5Bayvarol

Produkt składa się ze specjalnych pasków, które są zawieszone wzdłuż obwodu centralnego przejścia między plastrami miodu (cztery paski na rodzinę w ulach dwuskrzydłowych). Pszczoły są narażone na działanie pasków poprzez bliski kontakt. Producent zaleca pozostawienie Bayvarolu na miejscu przez sześć tygodni; może to jednak prowadzić do nadmiernego stężenia leku w wosku. Dlatego optymalny czas pozostawienia pasków w ulach to trzy tygodnie.

Podczas stosowania należy nosić rękawice. Prawidłowa utylizacja Bayvarolu jest niezbędna; wyrzucanie pasków do śmieci lub zbiorników wodnych jest zabronione.

Biotechniczny

Istotą tych metod jest ingerencja pszczelarza w przebieg ich rozwoju biologicznego w celu zniszczenia roztoczy. Należą do nich:

• Usuwanie czerwiu trutowego – Niektóre plastry zawierające zasklepiony czerw (czerw trutowy), w którym samice roztoczy składają jaja, są niszczone. W tym celu czerw trutowy jest zazwyczaj zamrażany. Metodę tę należy rozpocząć pod koniec marca lub na początku kwietnia.
• Zniszczenie pułapki w kształcie plastra miodu Z matką uwięzioną w środku. Królową umieszcza się trzykrotnie, po jednej, na pustym plastrze w klatce ramowej na 10 dni. Pozwala to matce na złożenie jaj w klatce. W ciągu 10 dni poza klatką z matką nie pozostaje żaden otwarty czerw, a roztocza migrują do otwartego czerwiu w plastrze pułapkowym, aby się rozmnażać. Ten czerw zostaje zniszczony (zamrożony).
• Obróbka cieplna Plastry z uwięzionym czerwiem lub wszystkie plastry z czerwiem są podgrzewane do temperatury szkodliwej dla roztoczy, ale akceptowalnej dla pszczół. Ta metoda jest skuteczna, ale pracochłonna.

Medyczne i biotechniczne metody zwalczania można z powodzeniem stosować łącznie. Ich połączenie pomoże utrzymać liczebność kleszczy na bezpiecznym poziomie i zrekompensować niedostatki poszczególnych metod. Ponadto:

• zmniejsza się liczba stosowanych leków;
• zawartość pozostałości chemicznych w wosku i miodzie ulega zmniejszeniu;
• liczba kleszczy została zredukowana do akceptowalnego poziomu.

Każdy pszczelarz powinien opracować własną strategię zwalczania szkodników, która będzie zależeć od konstrukcji jego uli, technologii pszczelarskiej, klimatu i dostępności żywności.

Środki zapobiegawcze

Aby ograniczyć szkody wyrządzane przez roztocza Varroa, należy podjąć szereg działań zapobiegawczych:

• Nabyte kolonie i schwytane roje wymagają co najmniej jednego zabiegu (na przykład rój z perycyną, a reszta z kwasem mrówkowym). Liczba pasożytów na tacce decyduje o konieczności dalszego leczenia.
• Należy regularnie przeprowadzać kontrole tacki i czerwiu trutowego pod kątem obecności pasożytów.
• Aby uzyskać dobre rezultaty i uniknąć ponownego zarażenia, niezwykle ważne jest skoordynowanie działań w zakresie zwalczania warrozy z sąsiednimi gospodarstwami pszczelarskimi.
• Stosuj metody kontroli regularnie, nie pomijaj okresów najbardziej odpowiednich do ich realizacji.
• Regularne czyszczenie i dezynfekcja są niezbędne. Przestrzeganie podstawowych zasad higieny pomoże zapobiec rozprzestrzenianiu się chorób mieszanych.
• Konieczne jest ponowne topienie plastrów w odpowiednim czasie.

Film szczegółowo wyjaśnia charakterystykę roztocza Varroa, analizę inwazji roztoczy na larwy i dorosłe pszczoły, metody leczenia, leki do zwalczania szkodników i czas ich stosowania.

Roztocze Varroa to niebezpieczne szkodniki, wywołujące śmiertelną chorobę, która może prowadzić do poważnych powikłań w pasiekach. Jednak obecnie istnieje wiele sposobów zwalczania tych pasożytów oraz zapobiegania ich występowaniu i rozprzestrzenianiu się.

Często zadawane pytania