Metody i zasady hodowli matek pszczelich

Pszczoły mogą produkować nowe matki bez ingerencji człowieka: dzieje się tak, gdy poprzednia matka starzeje się lub umiera. Jednak aby osiągnąć zysk, pszczelarze muszą sami wyhodować matki, ponieważ jest to znacznie tańsze niż zwiększanie liczebności roju za pomocą pszczół w paczkach.

Podstawowe zasady hodowli matek

Zanim pszczelarz przejdzie bezpośrednio do praktyki hodowlanej, musi zdobyć podstawy teoretyczne: czym matka pszczela różni się od pozostałych pszczół, a także jakiej przyszłej rodziny matki pszczelej potrzebuje kolonia i jak należy ją przygotować.

Aby mieć pewność, że proces hodowli matek pszczelich zakończy się sukcesem, należy przestrzegać następujących zasad:

• W procesie hodowli matek powinny brać udział wyłącznie zdrowe osobniki o wysokiej produktywności;
• Do rozmnażania konieczne jest zapewnienie optymalnych warunków - utrzymanie wilgotności i temperatury na właściwym poziomie;
• rozpocząć proces hodowli nowych matek dopiero wtedy, gdy w lęgach trutowych pojawią się szczelnie zamknięte lęgi (w przeciwnym wypadku matki i trutnie pojawią się w tym samym czasie);
• Postępuj zgodnie z harmonogramem określonym dla każdej metody wypłaty.

Jak rozpoznać królową?

Macica ma szereg cech wizualnych, które odróżniają ją od innych dronyOdróżnienie matki od innych pszczół jest bardzo proste. Wystarczy uważnie obejrzeć ul i zwrócić uwagę na następujące oznaki:

• Królowa pszczół jest zawsze większa od innych pszczół. Jej ciało jest szersze i dłuższe niż u innych młodych matek, trutni czy robotnic.
• Odwłok królowej pszczół ma zaostrzony koniec, który wystaje do tyłu.
• Pszczoły mają ząbki na żądłach, które można zobaczyć przez lupę. Żądło królowej jest gładkie i proste.
• Nogi królowej pszczół są ustawione niemal prostopadle do jej ciała i rozłożone. U innych pszczół nogi są zazwyczaj skierowane do przodu i do tyłu, a nie na boki.
• Pozostałe pszczoły traktują królową i jej gatunki z szacunkiem: gromadzą się wokół niej lub odchodzą na bok, robiąc jej przejście, gdy gdzieś się udaje.

Wybór rodziny

Hodowla matek rozpoczyna się od wyboru rodzin macierzystych, ponieważ cechy danej matki i jej trutni determinują przyszłe potomstwo, które dadzą. Co więcej, przyszłe matki odpowiadają za produktywność i siłę rodzin, którym przewodzą. Dlatego tak ważne jest, aby wybierać tylko najsilniejsze, najbardziej odporne i najzdrowsze.

Rodzinie przedstawiono następującą listę wymagań:

• Maksymalna produkcja miodu jest najważniejszym wymogiem dla pszczelarza;
• rodzina musi być silna i odporna przez cały rok, szczególnie w okresie zimowym;
• Zdrowie rodziny i odporność na choroby są kluczowymi kryteriami decydującymi o żywotności przyszłej królowej i całego jej potomstwa.

Jeżeli pasieką zarządza osoba wyjątkowo odpowiedzialna i sumienna w kwestii pszczelarstwa, wówczas wszelkie informacje o rodzinach można znaleźć w księdze rejestrowej.

Przygotowanie rodziny

Przygotowania do wylęgu należy rozpocząć najpóźniej na rok przed przewidywanym terminem. W tym czasie można zregenerować wybrane kolonie, zapewniając im wszelkie niezbędne zasoby do zimowania i wdrażając działania poprawiające ich stan zdrowia.

Lista działań przygotowawczych:

• Sprawdź jakość produkowanego miodu. Jeśli znacząco nie spełnia on wymagań, najlepiej wybrać inną rodzinę miodu.
• Aby zapobiec nosematozie, zdecydowanie zaleca się czyszczenie i dezynfekcję uli.
• Daj bodziec pogłówne nawożeniePonadto pszczołom należy regularnie dostarczać pokarm niekrystalizujący.

Jeśli hodowla matek pszczelich planowana jest na wiosnę, sam zabieg należy wykonać dopiero po całkowitym zastąpieniu przezimowanych pszczół przez nowo wyklute młode. Zazwyczaj proces ten kończy się w drugim trymestrze maja. W przypadku konieczności wcześniejszego rozpoczęcia hodowli przez pszczelarza, należy podjąć szereg dodatkowych działań:

• pszczoły należy karmić suplementami węglowodanowymi i białkowymi;
• zapewnić owadom komfortowe życie, w szczególności izolować i chronić ul przed wiatrem;
• Należy wyjąć ul z zimowni nieco wcześniej niż zwykle.

Tworzenie rodzin, z których wyrosną przyszłe matki pszczele, powinno rozpocząć się natychmiast po zastąpieniu starych pszczół nowymi. Taka kolonia powinna zawierać co najmniej 2 kilogramy pszczół, 4 ramki pierzgi i 10 kilogramów miodu.

Metody hodowli matek

Wychów matek pszczelich można prowadzić zarówno naturalnie, jak i sztucznie. Wybór metody zależy od doświadczenia, czasu i dostępnych środków pszczelarza.

Naturalny

Pierwszym naturalnym sposobem hodowli matek pszczelich, a zarazem najprostszym i najczęściej stosowanym wśród początkujących pszczelarzy, jest naturalne rozmnażanie pszczół, zwane również rojenie.

Metoda ta wzięła swoją nazwę od faktu, że wymaga ona przejścia wybranej kolonii w fazę rojenia. Wymaga to przede wszystkim odpowiednich, komfortowych warunków w ulu:

• Do ula wkładamy 3 ramki z czerwiem, wejście zakrywamy;
• Należy również upewnić się, że w wybranym ulu nie ma ramek bezczerwiowych;
• Następnie należy odczekać, aż mateczniki zostaną złożone, po czym na ich podstawie powinny się utworzyć podziały i nowe ramki.

Nie da się dokładnie przewidzieć, kiedy mateczniki się uformują, co jest niezaprzeczalną wadą tej metody. Co więcej, jakość mateczników pozostawia wiele do życzenia.

Drugą, naturalną metodą hodowli, która cieszy się popularnością wśród pszczelarzy, jest awaryjne królowe pszczółGłówną zaletą tej metody jest możliwość przewidywania pojawienia się matek, co przekłada się na produkcję nowych matek we właściwym czasie:

• pszczoły muszą składać awaryjne mateczniki;
• następnie wybiera się silną, przygotowaną rodzinę, z której należy przenieść matkę do nowego ula z dwiema ramkami z czerwiem;
• pszczoły z kilku innych ramek (również z silnej rodziny) są wtłaczane do tego samego ula;
• w ten sposób uzyskuje się gotową kolonię, którą docelowo przeniesie się do nowego, stałego ula;
• Tymczasem pszczoły ze starego ula, po utracie matki, będą składać mateczniki awaryjne, a zadaniem pszczelarza jest zadbać o to, aby składały one wyłącznie dojrzałe larwy.

Matki uzyskane tą metodą będą silniejsze, bardziej płodne i zdrowsze w porównaniu do matek uzyskanych poprzednią metodą.

Sztuczny

Oprócz naturalnych metod hodowli matek pszczelich istnieje również szereg metod sztucznych: metoda awaryjna, z wykorzystaniem izolatora, metoda Kaszkowskiego, metoda Nikota, metoda Cebro.

Metody sztuczne są bardziej skomplikowane, ale bardziej wydajne w porównaniu do naturalnych, ponieważ uwzględniają procesy życiowe pszczół.

Metoda awaryjna, być może najprostszy i najszybszy spośród sztucznych:

• Ramkę z czerwiem pobiera się z najsilniejszej i najlepiej przygotowanej kolonii. Należy ją jednak strząsnąć, aby uniknąć przypadkowego przeniesienia lokalnej matki.
• Dolne ścianki ramki, w której powinny się zmieścić dwie larwy, są usuwane i umieszczane w nowym gnieździe. Ramkę umieszcza się następnie w gnieździe kolonii, która straciła królową.
• W efekcie w jednym ulu królowa stworzy nowe pokolenie pszczół, a w drugim, z dwóch larw, pszczoły wkrótce stworzą nowe matki, które zastąpią przeniesioną.
• Jeżeli nie znaleziono mateczników, oznacza to, że matka nadal znajduje się w ulu i należy szukać przyczyny, dla której przestała wydawać potomstwo.

Podczas korzystania metoda z izolatorem, niezwykle ważne jest korzystanie z kalendarza wylęgu matek:

• silną matkę z wyselekcjonowanej rodziny preparowanej umieszcza się w tzw. „izolatorze” (składającym się z dwóch ramek i kratki), zainstalowanym w studni;
• ramki tworzące izolator to ramka z czerwiem i ramka pusta;
• główną zasadą tej metody jest to, że królowa nie powinna mieć szansy na ucieczkę z budowli;
• gdy tylko matka pszczela złoży czerw, należy ją zwrócić larwom;
• w międzyczasie powstaje zarodek – ramka z miodem, zasuszonymi pszczołami i świeżo zrobionym czerwiem;
• umieszcza się tam kilka pszczół z innych ramek i samą królową;
• Świeżo pozyskany czerwiec, w warunkach wysokiej wilgotności i temperatury, odcinany jest przy dolnej krawędzi i umieszczany w tej samej skrzynce, z której pierwotnie pobrano matkę;
• komórki mateczne są wycinane i umieszczane w jądrze;
• Teraz pozostaje tylko czekać na pojawienie się nowych królowych.

Kolejna metoda sztuczna jest bardziej zaawansowana i wymaga stosowania do jej realizacji urządzeń pomocniczych, w szczególności konieczne jest zakupienie (lub wykonanie samemu) System Nicot.

Metodologia metody:

• kaseta montowana jest w środku ramy;
• następnie wykonuje się ramkę do szczepienia;
• kasetę należy dokładnie oczyścić;
• królową pszczół przenosi się do gotowej konstrukcji;
• rodzina wychowująca jest zakładana osobno;
• Ramka do szczepienia umieszczona jest obok tej rodziny.

W przyszłości konieczne będzie jedynie monitorowanie postępu procesu formowania się matki.

Metoda Kashkovsky'ego obejmuje następujące działania:

• od samego początku pożytku konieczne jest stworzenie kolonii, do której przenoszone będą ramki z pszczołami, lokalną matką, zasklepionym czerwiem, pierzgą, węzą, zasuszonymi pszczołami i miodem;
• tam też strząsana jest niewielka liczba pszczół robotnic;
• sadzonki pozostawia się w ciepłym miejscu na miesiąc;
• W międzyczasie, gdy pszczoły aktywnie tworzą nowe mateczniki w ulu, pszczelarz musi je usunąć, pozostawiając największe i najzdrowsze larwy;
• Po pewnym czasie starą królową usuwa się i zastępuje młodą.

Według metoda Tsebro Do wyhodowania matek pszczelich potrzebne będą:

• Jaja dwudniowe. Szczep zawierający jaja umieszcza się w górnej części ula, gdzie powinny być już zainstalowane dwie do trzech ramek z czerwiem i dwie ramki z pokarmem.
• Wiosną możliwe jest również stymulowanie rozrodu pszczół. W tym celu wystarczy dodać do ula dodatkową skrzynkę lęgową, instalując wcześniej dwie ramki do karmienia i młody czerwiec.

Przeczytaj więcej w artykule: metody rozmnażania pszczół sztucznie i naturalnie.

Etapy, cykl i czas rozwoju macicy

Hodowla matek pszczelich składa się z kilku etapów:

1. Siew. Z zapłodnionego jaja wyłania się larwa, którą pozostałe pszczoły starannie chronią i karmią mleczkiem pszczelim. Jednocześnie matka pszczela może również żywić się pokarmem przeznaczonym dla larw pszczół.
2. Opieczętowanie. Siódmego dnia pszczoły napełniają matecznik pokarmem i go zamykają.
3. LALKA. Przebywając w zamkniętej mateczniku, larwa rośnie bardzo szybko (w ciągu kilku dni) i przekształca się w poczwarkę.
4. Młody macica. Po 2-3 dniach poczwarka przeobraża się w praktycznie pełnoprawną młodą królową pszczół.
5. Niepłodny macica. W końcu samica dojrzewa i opuszcza matecznik, stając się jałową matką. Dzieje się to średnio 16. dnia rozwoju jaja (lub 9. dnia po zamknięciu matecznika).

Proces wylęgu matki pszczelej trwa około 15 dni. Wkrótce nowo wykluta, bezpłodna matka będzie latać, kopulując z trutniami i w ciągu trzech dni będzie w stanie wydać na świat płodne potomstwo.

Jak wyhodować królową bez larwy?

Metoda Zandera, czyli wychów matek pszczelich bez transferu larw, jest obecnie uważana za najbliższą doskonałości metodę w pszczelarstwie. Metoda ta była udoskonalana przez lata, ostatecznie tracąc swoją pierwotną nazwę.

Obecnie hodowla matek bez larw stała się powszechna ze względu na jej opłacalność i prostotę:

• brązowy plaster miodu skropiony syropem miodowym umieszcza się w gnieździe silnej rodziny przygotowanej do hodowli matek;
• gdy tylko złożone jaja pojawią się w plastrze (zwykle dzieje się to w ciągu trzech do pięciu dni), królową usuwa się i umieszcza w jądrze;
• umieszczony plaster miodu zostaje usunięty z gniazda;
• w plastrze miodu ostrym nożem wykonaj trójkątne nacięcia (okienka) o wysokości 20 centymetrów i szerokości 5-6 cali;
• w górnym rzędzie należy przerzedzić larwy: 1 larwa zostaje, 2 usuwamy;
• ramkę umieszcza się w gnieździe pomiędzy ramkami z otwartym czerwiem;
• po trzech dniach usuwa się komórki mateczne przetoki (jeśli występują);
• średnio po pięciu dniach pszczoły zamykają mateczniki;
• po dziesięciu dniach dojrzałe mateczniki należy wyjąć i umieścić w klatkach uprzednio wypełnionych miodem;
• komórki umieszczane są w gnieździe z czerwiem;
• Matki pszczele wykluwające się z mateczników mogą być wykorzystane do tworzenia kolonii lub do zastępowania starych matek.

Hodowla królowej

Chociaż królowe pszczół żyją długo, a ich odporność na niesprzyjające warunki jest godna pozazdroszczenia, to jednak wymagają one również opieki.

Podstawowe zasady opieki

Przede wszystkim należy zapewnić królowej te same komfortowe warunki życia, jakie mają pszczoły:

• utrzymywać optymalny poziom temperatury i wilgotności;
• zapewnić wystarczającą ilość żywności;
• rozszerzać ule w razie potrzeby;
• przeprowadzać działania zapobiegawcze w zakresie chorób;
• starannie przygotować ule z matkami do zimowania.

Chociaż nie ma konkretnych wymagań dotyczących opieki nad matkami pszczelimi, te, które już istnieją, wymagają szczególnej uwagi. Nieprzestrzeganie tych wytycznych może prowadzić do chorób, a nawet śmierci, co może spowodować znaczne szkody nie tylko dla całej kolonii, ale także dla plonu miodu.

Utrzymywanie rodziny z dwiema królowymi

Tak zwany system podwójnej matki polega na organizacji rodzin pszczelich w taki sposób, aby osobniki z jednego gniazda lęgowego miały dostęp do innego gniazda lęgowego, które ma już własną matkę. Można to osiągnąć za pomocą dwóch przegródek, które zapobiegają spotkaniu się i walce między dwiema matkami.

Konkurencja jest integralną częścią natury matki pszczelej. Słabsza pszczoła zawsze ostatecznie ginie z rąk silniejszej.

W tym sposobie zarządzania kolonią, pszczoły przemieszczają się między gniazdami, wykorzystując wspólne części ula – nadstawkę lub korpus ula. Rezultatem jest pojedynczy ul, ale z parami odkładów. Ten sposób zarządzania może przynieść dwukrotnie więcej miodu niż ul z jedną matką.

W ulach wielokorpusowych

Wielu pszczelarzy decyduje się na stosowanie uli wielokadłubowych. Ta metoda pozwala na utrzymanie dużej kolonii, zdolnej do utrzymania dwóch matek. Jedynym wymogiem jest zapewnienie jak największej odległości między ulami, zapobiegającej ich wzajemnemu spotykaniu się.

Królowe pszczół żyjące w ulach wieloodwłokowych produkują również więcej potomstwa, co ostatecznie prowadzi do zwiększenia ilości produkowanego miodu.

Na leżakach

Utrzymanie matek pszczelich w ulach poziomych jest często jeszcze prostsze i wygodniejsze niż w innych typach uli, ze względu na fakt, że:

• ul poziomy jest znacznie trudniejszy do przechłodzenia, a matki pszczele są bardzo wrażliwe na zmiany temperatury;
• Ten typ ula pozwala na łatwe oddzielenie pszczół, dając tym samym możliwość utrzymania kilku rodzin pszczelich lub jednej dużej, ale z kilkoma matkami;
• łatwiejsze w transporcie i przenoszeniu;
• optymalny wybór przy sztucznej hodowli matek.

Hodowla matek pszczelich to długi i pracochłonny proces, wymagający zwiększonej uwagi i niekiedy żmudnej pracy. Ale na efekty nie trzeba długo czekać: stosując się do tych wskazówek, możesz mieć bardziej odporne pszczoły i więcej miodu w przyszłym roku.

Często zadawane pytania