Żądło pszczoły jest organem, którego owad używa do obrony.

Owady błoniaste posiadają unikalną „broń” obronną – żądło zawierające trującą substancję. U pszczół jest ono zaostrzone i znajduje się na końcu odwłoka. Więcej informacji na temat żądła pszczoły, jego budowy i funkcji można znaleźć poniżej.

Co to za organ i jakie są jego wymiary?

Żądło pszczoły to narząd o długości od 2 do 4,5 mm, który pszczoła wbija w ciało napastnika, wstrzykując jad, który powoduje ból i pieczenie. Co ciekawe, jad zawarty w żądle uwalnia się nawet po użądleniu.

Użądlenie składa się z dwóch części:

• Bez ruchuSkłada się z:
  • sanki;
  • procesy sań;
  • płytki podłużne;
  • palpy.
• RuchomySkłada się z:
  • trójkątna płyta;
  • szpilki;
  • talerze kwadratowe;
  • mięsień;
  • gruczoł jadowy (mały i duży);
  • zbiornik gruczołu jadowego.

Pszczoła potrzebuje żądła do obrony, ale może użądlić tylko raz, po czym ginie. Dzieje się tak, ponieważ po użądleniu pszczoła żądło pozostaje pod skórą napastnika i bez niego pszczoła nie mogłaby przeżyć, ponieważ jest częścią jej ciała.

Po użądleniu pszczoła odlatuje od sprawcy z otwartą raną i ginie.

Gdzie się znajduje?

Żądło znajduje się za odwłokiem owada i jest uważane za zmodyfikowane pokładełko. Odwłok pszczoły łatwo się wygina, co ułatwia wbicie żądła w ofiarę. Co więcej, ma ono ostry koniec z ząbkami widocznymi tylko pod mikroskopem. Te ząbki znacznie utrudniają wyjęcie żądła z ciała ofiary.

Funkcje żądła i cechy jadu

Pierwotnie pszczoły nie posiadały żądła, ale w wyniku ewolucji pokładełko w 11. i 12. segmencie odwłoka przekształciło się w ten narząd i stało się narzędziem ochrony miodu. Narząd ten posiadają tylko samice, więc trutnie nie żądlą. Zatem funkcją żądła jest wstrzyknięcie jadu do ciała wroga, aby go powstrzymać i chronić ul. Może ono zostać zaatakowane przez:

• osy;
• szerszenie;
• kolonie pszczół innych ludzi;
• mrówki;
• pająki;
• myszy;
• szczury;
• jaszczurki;
• jeże;
• niedźwiedzie.

Robotnice używają swoich żądeł do ataku i obrony w obliczu zagrożenia. Wydzielany przez nie jad ma przyjemny aromat i jest bezbarwną cieczą. Jest produkowany w dwóch gruczołach jadowych – większym i mniejszym. W ciele pszczoły jest magazynowany w specjalnym worku.

Badanie składu chemicznego jadu wykazało obecność 13 aminokwasów i różnych związków, ale jego głównym składnikiem jest melityna, substancja białkowa lub peptyd występujący w jadzie pszczelim. Ma ona właściwości eliminujące bakterie.

Funkcjonowanie gruczołu jadowego zależy od wieku pszczoły. Gdy pszczoła dopiero co wykluła się z komórki, woreczek zawiera minimalną ilość jadu. Po tygodniu zbiornik jest prawie całkowicie wypełniony trucizną. Woreczek gromadzi maksymalną ilość jadu około 15. dnia. Gdy pszczoła staje się „strażniczką”, około 19. dnia, woreczek jest całkowicie wypełniony jadem.

U pszczół, które wylęgają się z komórki jesienią, aktywność gruczołu produkującego jad zaczyna się znacznie później (dopiero 14. dnia) i kończy się 20. dnia.

Warto zauważyć, że królowa pszczół używa żądła nie tylko do samoobrony, ale także do składania jaj. Jest to jedna z głównych funkcji królowej, ponieważ musi ona kontynuować ciążę. Aby zapewnić prawidłowe składanie jaj, ustawia żądło prostopadle. Żądło królowej pszczół jest dłuższe niż u zwykłej pszczoły.

Jak pszczoła żądli?

Pszczoła musi żądlić, aby chronić swój ul. Jej celem nie jest zabicie, lecz odstraszenie intruza. „Starsze” pszczoły, czyli te, które ukończyły 19 dni życia, są szczególnie skuteczne w pilnowaniu ula. Pszczoła wykonuje swoje czynności etapami:

• Etap INajpierw owad ląduje na wrogu, dotykając jego skóry. Następnie decyduje się na użądlenie. Cały aparat żądlący znajduje się w specjalnej komorze-woreczka. Gdy pszczoła odpoczywa, końcówka żądła jest w niej ukryta. W siódmej części odwłoka znajduje się wąska szczelina. Gdy rozpoczyna się użądlenie, mięśnie wywierają siłę na komorę, unosząc ją do góry. Odwłok zaczyna opadać i zginać się, przesuwając się w dół i lekko do tyłu. To zginanie porusza odwłokiem, popychając część żądlącą w kierunku otworu komory. Ostra część zaczyna wyłaniać się przez powstałą szczelinę, chociaż powłoka będzie lekko uniesiona przez mięśnie.
• Etap IISztyfty żądła mają kształt trójkątów z kątami skierowanymi do tyłu, jak haczyk wędkarski. Łatwo się wbijają, ale utrudniają wyjście żądła. Królowa pszczół ma tylko cztery zadziory, więc dość łatwo jest jej usunąć żądło po użądleniu, ponieważ ma ważniejsze zadanie – rozmnażanie – niż ochrona ula. Podczas użądlenia dwa sztyfty są wyciągane z odwłoka przez sanki. Sanki te są przykryte kilkoma płytkami, ale podczas użądlenia otwierają się, pozwalając sańkom lekko wysunąć się z odwłoka, umożliwiając łatwe przesuwanie się sztyftów. Po wbiciu żądła przez pszczołę rozpoczyna się kolejny etap.
• Etap IIIGdy żądło pszczoły przebije około jedną trzecią jej długości, nie może ona już nic zrobić. Żądło zostaje oderwane od ciała pszczoły podczas próby oderwania, a kolce na żądle uniemożliwiają jej to. Pszczoła jest zmuszona je wyciągnąć, co powoduje, że wraz z nim odrywają się jej wnętrzności, w tym ostatni zwój nerwowy.
• Etap IV. Chociaż pszczoła odleciała, żądło jest już wbite w ciało ofiary, uwalniając substancje toksyczne. Proces ten trwa 20-30 minut. Żądło wibruje, uwalniając coraz więcej jadu, który przedostaje się do krwiobiegu. Żądło wnika również głębiej w skórę, dlatego kluczowe jest jego szybkie usunięcie. Dodatkowo feromony uwalniane są w powietrzu w promieniu 15-30 metrów. Feromony te przyciągają inne pszczoły, które mogą szybko nadlecieć i zaatakować.

Pszczoła nie może żądlić, gdy jej wole jest wypełnione miodem podczas pożytku. Pszczelarze wdmuchują dym bezpośrednio do ula z pewnego powodu, ponieważ dym sygnalizuje pszczołom, że powinny napełnić wole miodem.

Różnice w porównaniu z użądleniem osy

Użądlenie pszczoły różni się od użądlenia osy:

• Podczas żądła osy wbijają żądło w miękkie ciało drapieżnika dzięki obecności zadziorów. Żądło ma piłkowaty sztyft wykonany z twardej chityny, zawierający dwa lancety. Żądło jest zaostrzone, co ułatwia wkłucie, i zawiera gruczoły wypełnione jadem.
• W przeciwieństwie do pszczoły, osa nie umiera po użądleniu, a nawet może użądlić jeszcze kilka razy. Żądło osy ma znacznie mniejsze zadziory, dzięki czemu nie wczepia się łatwo po wyciągnięciu z ciała. Co więcej, nie ma węzła na końcu, co pozwala osie na łatwe wyjęcie żądła.
• Gatunki żądlą na różne sposoby. Osy to agresywne owady, więc mogą żądlić lub po prostu gryźć szczękami. Nie potrzebują bodźca – wystarczy ruch ręki lub nieprzyjemny zapach. Ich użądlenie jest bardzo bolesne, często powodując obrzęk i stan zapalny, zwłaszcza jeśli owad jest duży. Pszczoły natomiast żądlą tylko wtedy, gdy jest to konieczne dla ochrony ula.
• Użądlenie osy pozostawia żądło, podczas gdy użądlenie pszczoły pozostaje jak drzazga. Użądlenie pszczoły jest mniej bolesne niż użądlenie osy.

Długość życia pszczoły po użądleniu

Po użądleniu pszczoła może przeżyć zaledwie kilka godzin. Użądlona przez człowieka, umiera, ponieważ żądła nie da się wyciągnąć z elastycznej skóry. Użądlona przez pszczołę owad z twardą warstwą chityny, pszczoła może schować żądło i w ten sposób przeżyć.

Jeśli pszczoła zostanie użądlona przez innego owada, natychmiast ginie.

Co zrobić, jeśli użądli nas pszczoła?

Pojedyncze użądlenie pszczoły nie zagraża życiu, ponieważ ilość wstrzykniętego jadu wynosi zaledwie 0,1-0,3 mg. Jednak w przypadku ataku roju, stężenie jadu może wzrosnąć do 0,25 g, co jest śmiertelne. Co więcej, wiele zależy od miejsca użądlenia. Użądlenie jest szczególnie dotkliwe w przypadku twarzy, ust, oczu i szyi. Ludzie umierają nie tyle z powodu jadu owada, co z powodu uduszenia spowodowanego obrzękiem szyi lub języka.

W każdym przypadku należy szybko usunąć żądło z powstałej rany, ponieważ jad będzie nadal przez nią wyciekał, nawet po ukąszeniu. Spowoduje to pieczenie. Jeśli nie zostaną podjęte odpowiednie środki, w miejscu ukąszenia pojawi się obrzęk i zaczerwienienie. W ciężkich przypadkach rana może ulec zakażeniu.

Wielu pszczelarzy, którzy są często użądlani, doświadcza niewielkiej lub żadnej reakcji na użądlenie, rozwijając tymczasową odporność. Człowiek może przeżyć od 10 do 15 użądleń pszczół, jeśli jest regularnie użądlony.

Pomoc w przypadku ukąszeń bez objawów alergii

Jeśli nie ma alergii, objawy obejmują łagodny obrzęk i swędzenie. Oznacza to, że ukąszenie nie zagraża życiu. Pierwsza pomoc obejmuje:

• lód lub zimna woda;
• soda oczyszczona;
• lek przeciwhistaminowy;
• środek przeciwbólowy.

Kolejność działań jest następująca:

1. Usuń żądło tak szybko, jak to możliwe. Jeśli nadal wystaje ze skóry, chwyć je paznokciem. Nie używaj pęsety, ponieważ wyrywanie może wprowadzić więcej jadu. Nie wyciskaj go też!
2. Powstałą ranę przemywa się pod bieżącą zimną wodą, stosując płynne mydło w celu dezynfekcji.
3. Weźmy leki przeciwhistaminowe. Na przykład:
   • Cetyryzyna;
   • Tavegil;
   • Suprastin;
   • Fenistil;
   • Zyrtec;
   • Eriusz.
4. Posmaruj ranę kremem antyalergicznym. Możesz również przyłożyć do rany wilgotny ręcznik nasączony roztworem sody oczyszczonej. Przygotuj roztwór, mieszając 1 łyżeczkę sody oczyszczonej z 1 szklanką wody. Jeśli nie masz sody oczyszczonej, możesz ją zastąpić wodą utlenioną, słabym roztworem nadmanganianu potasu, solą fizjologiczną, 0,25% roztworem amoniaku lub 6% octem. Unikaj drapania ukąszenia.
5. Przyłożenie zimna do rany łagodzi ból i przyspiesza rozprzestrzenianie się jadu. Zimno pomaga również zapobiegać obrzękom. Można to zrobić za pomocą lodu lub ręcznika nasączonego zimną wodą.
6. W przypadku silnego bólu należy zażyć środki przeciwbólowe:
   • Aspiryna;
   • Ibuprofen;
   • Nurofen.
7. Pij dużo płynów.

Pomoc w przypadku ukąszeń spowodowanych alergią

Użądlenie pszczoły nie jest śmiertelne dla ludzi, ale jeśli masz alergię na jad pszczeli, sytuacja znacznie się komplikuje. Niestety, wiele osób odkrywa swoją alergię dopiero po użądleniu.

Jad owadów to mieszanina związków białkowych. U niektórych osób wywołuje reakcję alergiczną, prowadzącą do poważnych powikłań, takich jak obrzęk naczynioruchowy i wstrząs anafilaktyczny.

Objawy alergii po ukąszeniu są następujące:

• silny obrzęk;
• uczucie ucisku w okolicy klatki piersiowej;
• trudności w oddychaniu;
• obecność czerwonych, swędzących plam na całym ciele, pokrzywka;
• ból głowy;
• słabość;
• nudności i wymioty;
• podwyższona temperatura;
• drgawki;
• bóle w odcinku lędźwiowym i stawach;
• utrata przytomności.

Jeśli zaobserwujesz u siebie takie objawy, powinieneś natychmiast wezwać karetkę pogotowia.

Poniżej przedstawiono kroki podejmowane w celu udzielenia pierwszej pomocy:

1. Użyj wstrzykiwacza z epinefryną, jeśli poszkodowany go posiada. Osoby cierpiące na alergie zazwyczaj zawsze mają go przy sobie.
2. Rozepnij kołnierzyk i poluzuj krawat, aby ułatwić poszkodowanemu oddychanie i uniknąć ucisku ubrania.
3. Połóż poszkodowanego, przykryj go i zastosuj termofory z ciepłą wodą.
4. Podaj 25 kropli Cordiaminy, aby wspomóc pracę serca.
5. W przypadku krwawienia z nosa i wymiotów należy ułożyć poszkodowanego na boku.
6. Miejsce ukąszenia należy umieścić poniżej poziomu serca, aby trucizna nie przedostała się zbyt szybko do krwi.
7. Natychmiast wezwij pomoc medyczną.

Po otrzymaniu pomocy obrzęk może utrzymywać się przez 1–5 dni, a na twarzy przez około tydzień.

Zapobieganie ukąszeniom

Osoby z alergią na jad pszczeli powinny zachować szczególną ostrożność. Warto podjąć następujące środki ostrożności:

• Noś odzież ochronną lub odzież ochronną z długimi rękawami. Chociaż owady mogą przebić tkaninę, w niektórych przypadkach może ona nadal zapewniać ochronę.
• Unikaj noszenia perfum i jaskrawych ubrań podczas pracy w pasiece lub na zewnątrz. Przyciągają one owady.
• Nie należy zbliżać się do gniazd os i dzikich pszczół ani do pasiek bez odzieży ochronnej.
• Podczas spacerów należy uważać na duże skupiska owadów żądlących. Najlepiej jak najszybciej opuścić takie miejsca.
• Jeśli na Twojej działce znajdują się takie gniazda, lepiej wezwać specjalistów i się ich pozbyć.

Pszczoły to spokojne owady, które żądlą tylko w wyjątkowych przypadkach. Najlepiej unikać dużych skupisk pszczół, zachować ostrożność i nie prowokować ich. W przypadku użądlenia należy udzielić pierwszej pomocy i wezwać lekarza.

Często zadawane pytania