Wrotycz pospolity bywa nazywany wieloma nazwami – jarzębina polna lub dzika, wrotycz dziewięciolistny, czterdziestolistny, a nawet krwawnik (co jest niepoprawne). Szczerze mówiąc, byłem tym zaskoczony, zwłaszcza jeśli chodzi o tę ostatnią nazwę. W końcu to zupełnie różne rośliny!
To zamieszanie może prowadzić do najbardziej nieprzewidywalnych skutków ubocznych, dlatego postanowiłem powiedzieć wszystkim, czym naprawdę jest wrotycz. Nawiasem mówiąc, uprawiam go na końcu ogrodu. To bardzo pożyteczne zioło pod wieloma względami.
Jak wygląda wrotycz?
To roślina przypominająca darń, która dorasta do 50–150 cm, a w bardziej sprzyjających warunkach nawet wyżej. Najlepiej jednak zbierać ją z młodej rośliny.
Krótki opis:
- korzeń jest bardzo długi (nie mierzyłem go), mocno się rozgałęzia i pnie się prosto;
- łodyga prosta, ale giętka, dobrze rozgałęziająca się w górnych partiach, może być naga lub owłosiona;
- liście - podłużne, przypominające wydłużone jajo, mają zawsze od 5 do 12 par drobnych listków (są ząbkowane, zaostrzone i lancetowato-podłużne);
- barwa liści jest ciemnozielona, na dolnych partiach są ogonkowe, na górnych siedzące;
- kwiaty są piękne, żółte, zebrane w jeden koszyczek, który tworzy baldachogrona;
- owoce są podłużne i pięciokątne, zbiera się je nie wcześniej niż w sierpniu;
- Kwitnienie trwa od lipca do września.
Kwiaty zapylane są przez komarnice (rodzaj komarów).
Gdzie stosuje się to zioło?
Okazuje się, że wachlarz zastosowań wrotyczu jest tak szeroki, że nawet ja byłem zaskoczony (a jestem przyzwyczajony do wszechstronności wielu ziół). W starożytnym Egipcie, Grecji i Persji wrotyczu używano do sporządzania mikstury do balsamowania zwłok, a z jego korzeni pozyskiwano zielony barwnik.
Wrotycz pospolity może odstraszać szkodniki i zwalczać niektóre choroby roślin uprawnych, zwłaszcza mozaikę tytoniową. Zioło to jest nawet wykorzystywane jako pasza dla zwierząt gospodarskich.
Wrotycz dla kucharzy
Zioło to od wieków jest używane do robienia naleśników (nie próbowałem, ale wolę nasze tradycyjne). Tradycja ta jest najliczniej kultywowana w Anglii. Obecnie w wielu krajach, w tym w Rosji, wrotycz pospolity jest używany do pozyskiwania olejku eterycznego, który jest wykorzystywany w kuchni i farmacji.
Młode liście wykorzystuje się do sałatek (próbowałam – są pyszne, ale dość specyficzne), przetworów, dodaje do wypieków itp. Przy okazji, zioło to może zastąpić smak gałki muszkatołowej i imbiru.
Na północy naszego kraju liście wrotyczu służą do posypywania mięsa jeleni i innych zwierząt, ponieważ trawa zapobiega rozkładowi mięsa (nic dziwnego, że zwłoki balsamowano wrotyczem).
Wrotycz w produktach farmaceutycznych
Nawet współczesna medycyna docenia dobroczynne właściwości wrotyczu. Jest on wykorzystywany do produkcji leków takich jak:
- przeciwko robakom (szczególnie owsikom i glistom);
- w celu poprawy apetytu;
- dla przewodu pokarmowego;
- przeciwko chorobom wątroby;
- z powodu astmy oskrzelowej;
- na reumatyzm;
- jako środek żółciopędny.
Do swoich preparatów naukowcy wykorzystują wyłącznie kwiaty zebrane na samym początku kwitnienia, czyli bardzo młode. Długość łodygi kwiatowej od szczytu kwiatostanu nie powinna przekraczać 3-4 cm.
Wrotycz dla zielarzy
Cóż, zastosowania wrotyczu są po prostu nieograniczone! Moja rodzina i ja nie stosowaliśmy go w każdym przypadku, ale stosowaliśmy go w następujących przypadkach:
- siniaki;
- wrzód żołądka;
- niestrawność;
- czyraki;
- łupież;
- ropna rana;
- zaburzenia cyklu miesiączkowego.
Ziołolecznicy zalecają również picie naparów i wywarów w następujących przypadkach:
- zapalenie pęcherzyka żółciowego i zapalenie wątroby;
- zapalenie jelit i naczyń krwionośnych;
- lamblioza;
- zapalenie błony śluzowej żołądka;
- dna moczanowa i reumatyzm;
- wzdęcia i czerwonka;
- robaczyca;
- migrena;
- histeria;
- padaczka;
- kamica moczowa;
- obrzęk;
- malaria;
- odmiedniczkowe zapalenie nerek;
- żółtaczka;
- świerzb.
Wrotycz pospolity do rolnictwa
Zioło ma lekko kamforowy aromat, dzięki czemu jest szeroko stosowane w rolnictwie. Z ziela sporządza się napary i wywary, a także dodaje się je do kompostu. Swoje zalecenia opieram na własnym doświadczeniu – zawsze dodaję je do kompostownika, a następnie używam jako nawozu do drzew, krzewów i innych upraw.
Stonka ziemniaczana, ćmy, mszyce, muchy, pchełki ziemniaczane, bielinki kapustniki i gąsienice boją się wrotyczu.
W północnych regionach Rosji wrotycz pospolity był podawany owcom, wiewiórkom ziemnym, jeleniom, świstakom i jeleniom szlachetnym. Zwierzęta te chętnie go zjadają. W Rosji można go również dodawać do paszy dla krów, ale z zachowaniem szczególnej ostrożności, ponieważ w dużych dawkach uwalniają się substancje toksyczne, które mogą zagrażać życiu.
Ciekawostki
Wrotycz pospolity występuje w wielu odmianach, ale w naszym kraju najpowszechniejszy jest wrotycz pospolity. Nawiasem mówiąc, jest on wykorzystywany w farmacji i medycynie ludowej. Ja uprawiam tylko tę odmianę. W wielu krajach jest wykorzystywany jako przyprawa i roślina aromatyczna ze względu na swój atrakcyjny aromat i smak.
Inną popularną odmianą jest wrotycz pospolity (Tanacetum balsamina). W starożytności był używany do balsamowania. Statystyki pokazują, że wrotycz pospolity nie jest obecnie popularny, zwłaszcza w farmacji, kuchni i medycynie ludowej. Ma zbyt charakterystyczny smak.
Nawiasem mówiąc, w starożytności ludzie wieszali pęczki tego zioła przy wejściach do domów. Wierzono, że odstrasza ono złe duchy. W rzeczywistości odstraszało jedynie owady.
Podsumowując, chcę powiedzieć, że wrotycz pospolity jest rośliną leczniczą, a jego dobroczynne właściwości są szeroko znane. Co więcej, jest on aktywnie wykorzystywany przez ogrodników i ogrodników do różnych celów. Osobiście nigdy nie zrezygnuję z uprawy tego prostego, a zarazem cudownego zioła, jakim jest wrotycz pospolity. Pomaga mi na wiele sposobów!