Każdy hodowca kurczaków powinien znać zasady rozrodu drobiu. Ta wiedza pomoże mu oszacować przybliżony czas nieśności oraz liczbę kogutów i kur potrzebnych do skutecznego zarządzania hodowlą.
Cechy układu rozrodczego kur
Rozmnażanie u kur, podobnie jak u innych ptaków, odbywa się za pośrednictwem specjalnego narządu ptasiego zwanego kloaką. Jest to powiększony koniec jelita grubego u niektórych kręgowców, gdzie uchodzą zarówno przewody wydalnicze, jak i rozrodcze układu moczowo-płciowego.
Narządami rozrodczymi koguta są małe jądra, z których wychodzą nasieniowody (cienkie rurki), kończące się kloaką. Plemniki są wydalane z jąder przez małą brodawkę znajdującą się na tym wyspecjalizowanym narządzie.
U kur układ rozrodczy składa się z jajnika w kształcie winogrona, położonego po prawej stronie, oraz jajowodu. Oba elementy układu mają dostęp do kloaki poprzez przewody pełniące różne funkcje. W jajniku rozpoczyna się proces formowania i dojrzewania oocytów, które później staną się żółtkiem rozwijającego się jaja.
W okresie godowym u samicy ich kloaki się stykają: kloaka samca wywraca się na drugą stronę, a jego płyn nasienny przedostaje się do kloaki samicy.
Plemniki koguta mogą pozostać aktywne w drogach rodnych kury nawet przez dwadzieścia dni.
Ile kur i kogutów powinno być w kurniku?
Dla małego stada kur domowych wystarczy jeden lub dwa koguty. Młody, zdrowy i dojrzały płciowo kogut może samodzielnie zapłodnić do 15 kur w regularnych odstępach czasu. Wraz z wiekiem samiec traci siłę, proporcjonalnie do liczby kur, które może znieść. Kogut powyżej trzeciego roku życia jest uważany za niezdolnego do kopulacji i rodzenia zdrowego, żywotnego potomstwa.
- × Trzymanie zbyt dużej liczby kogutów może prowadzić do agresji i stresu wśród ptaków.
- × Zbyt mała liczba kogutów może zmniejszyć procent zapłodnionych jaj.
Dla wielu hodowców drobiu wzór na stosunek kur do kogutów jest dość prosty: jeden kogut na dziesięć kur. Doświadczenie pokazuje, że jest to całkowicie praktyczny wzór. Jednak stosunek ten może się różnić w zależności od konkretnej rasy drobiu.
Niezależnie od rasy kur, minimalny stosunek, jaki należy zachować, to jeden samiec na trzy do czterech samic. Jeśli stosunek ten jest niższy, samiec może stać się agresywny nie tylko wobec konkurentów, ale także wobec samic.
- ✓ Aktywność i agresywność mieszczą się w granicach normy.
- ✓ Jasny, zdrowy grzebień i kolczyki.
- ✓ Brak objawów chorób układu oddechowego.
Wybór koguta i problemy z zapłodnieniem
Każdy hodowca kur prędzej czy później spotyka się z sytuacją, w której kogut nie jest w stanie zapłodnić wystarczającej liczby kur lub całkowicie zaprzestaje zapłodnienia. Przyczyn może być kilka:
- Wiek. Ptak, który jest za młody lub za stary, nie jest w stanie wypełnić swojego „obowiązku małżeńskiego” na wymaganym poziomie lub w ogóle nie jest w stanie tego zrobić.
- Nowe środowisko. Świeżo wyhodowany kogut może nie tratować kur, dopóki nie przyzwyczai się do nowego otoczenia i grupy.
- Stres. Stres jest szkodliwy nie tylko dla ludzi, ale także dla ptaków. Nadmierny hałas, wahania temperatury, niedostateczna ilość pożywienia, nadmierne lub niedostateczne oświetlenie i wiele innych czynników negatywnie wpływa na wydajność reprodukcyjną koguta.
- Genetyka. Hermafrodytyzm jest powszechny u kur. Kogut hermafrodyta nie będzie spełniał swoich funkcji.
Samiec zaczyna zapładniać kury w wieku około trzech do czterech miesięcy. Jeśli kogut jest zbyt młody, hodowca po prostu czeka, aż ptaki osiągną wiek rozrodczy. Jednak nawet dojrzały kogut może czasami potrzebować więcej czasu, aby zdobyć doświadczenie i pewność siebie w tym delikatnym procesie.
W przypadku przestronnego kurnika z wieloma kurami zaleca się trzymanie dwóch lub więcej samców: będą one mogły pokazać na własnym doświadczeniu, jak zachowywać się w stosunku do kur, a także stworzą zdrową konkurencję.
Przejęcie przywództwa w stadzie i znalezienie wspólnego języka ze wszystkimi jego mieszkańcami może być wyzwaniem dla koguta. Kiedy pojawienie się nowego samca w kurniku powoduje agresję ze strony kur, najlepiej oddzielić koguta od stada i umieścić go w osobnym kojcu. Z czasem stopniowo wprowadzaj kury do jego zagrody. To pomoże samcowi ugruntować swoją pozycję jako nowego przywódcy kurnika.
Rozwiązaniem problemów związanych ze stresem jest czas. Ptak potrzebuje czasu, aby przystosować się do zmienionych warunków życia. Czasami konieczne jest wyeliminowanie czynników stresogennych dla ptaka: ustabilizowanie temperatury, normalizacja godzin dziennych, zmiana harmonogramu karmienia itp.
Jak dochodzi do kopulacji koguta i kury?
Na początku sezonu godowego kogut krąży wokół kury i drapie łapą jej opuszczone skrzydło. Samce są często szczególnie hojne: dzielą się jedzeniem z samicą i zazwyczaj poświęcają więcej uwagi tej samicy, która mu się podoba.
Okres pierzenia radykalnie zmienia zachowanie obu kur podczas tego delikatnego procesu. Podczas sezonowej zmiany upierzenia kury są pozostawione samym sobie, podczas gdy kogut atakuje i odpędza pozostałe kury od swojej ofiary.
Po zakończeniu pierzenia wszystko wraca do normy: kogut znów staje się czarujący w stosunku do kur, które mu się podobają.
Proces kopulacji rozpoczyna się od deptania – kogut szuka otworu w grzbiecie kury za pomocą pazurów. Ogólnie rzecz biorąc, proces kopulacji kur jest dość brutalnym i nieprzyjemnym widowiskiem. Podczas kopulacji samiec siada na samicy, trzymając ją dziobem za kark.
Stosunek płciowy u kur domowych jest stosunkowo krótki, ale niezwykle regularny. Niektóre zdrowe, młode koguty mogą kopulować z kurami nawet 20 razy w ciągu jednego dnia.
Taka regularność nie zawsze jest dobra. Im częściej kogut tratuje swoje kury, tym mniej nasienia produkuje i tym mniej jest ono skoncentrowane. W rezultacie takie zapłodnienia prowadzą do powstawania jaj, z których nie wyklują się pisklęta. Wręcz przeciwnie, zmniejszenie liczby zapłodnień kur przez hodowcę drobiu zwiększa odsetek zapłodnionych jaj i produkcję żywotnego potomstwa w przyszłości.
Jak wyglądają rytuały godowe i sam proces łączenia się kur w pary, możesz zobaczyć na tym filmie:
Zapłodnienie jaj
Dojrzała komórka jajowa trafia do jajowodu, gdzie w górnej części następuje zapłodnienie poprzez reakcję akrosomalną: górna część plemnika przenika przez specjalny guzek na gamecie żeńskiej. Jej witka ulega oddzieleniu. Podczas zapłodnienia do komórki jajowej kury wnika kilka plemników, ale tylko jeden łączy się z nią.
Następnie jajo stopniowo pokrywa się białkiem produkowanym przez wyspecjalizowane gruczoły znajdujące się w ścianach jajowodu. W miarę przemieszczania się, przyszłe jajo rozwija błonę zwaną błoną skorupkową, a następnie twardą skorupkę zbudowaną ze związków węglanu wapnia. Substancja ta jest produkowana w dolnej części jajowodu.
Jak sprawdzić czy jaja są zapłodnione?
Jeśli hodowca drobiu hoduje kury w celu wyklucia piskląt, kluczowe jest ustalenie, czy jajo jest zapłodnione. Kury znoszą jaja niezależnie od obecności koguta, ale rozmnażają się tylko przy pomocy samców. Niezapłodnione jaja nie wylęgają się, ponieważ nie zawierają zarodka.
Zapłodnioną komórkę jajową można rozpoznać po obecności niewielkiej ilości skrzepów krwi w żółtku. Do wykrycia krwi wymagane jest światło. Trzy rzeczy mogą pomóc w identyfikacji zapłodnionych komórek jajowych:
- naturalne, jasne oświetlenie;
- sztuczne źródło światła;
- Owoskop jest specjalistycznym urządzeniem służącym do natychmiastowego oznaczania.
Jajko, o którym mowa, należy umieścić w ciemnym miejscu. Należy je ustawić tępym końcem w kierunku światła, a następnie przechylić, aby umożliwić dokładne zbadanie zawartości. Brązowe jaja są szczególnie trudne do przejrzenia, dlatego najlepiej wybierać jasne, najlepiej białe, jaja, które należy umieścić pod kurą. Nie ma potrzeby długiego badania zawartości: dzięki intensywnemu światłu nawet początkujący hodowca drobiu bez problemu zidentyfikuje zarodek.
Zapłodnione jajo będzie widoczne przez światło, gdy będzie widoczne kilka naczyń krwionośnych na niewielkim obszarze. Jeśli nie zostaną wykryte żadne skrzepy krwi ani czarne plamki, jajo nie jest zapłodnione i nie nadaje się do wyklucia.
Zdarzają się również przypadki, w których nie da się wykryć obecności skrzepu lub plamek w środku żółtka, ale wokół krawędzi widoczny jest wyraźnie zarys krwi. Wskazuje to na zapłodnioną komórkę jajową, w której z jakiegoś powodu zarodek obumarł. Takie okazy nie nadają się również do wyklucia: z nich nie wykluje się żadne dziecko.
Urazy u kur po kryciu
Obserwując aktywność drobiu, hodowca może zauważyć, że koguty mają „ulubione” kury – kury, z którymi samce kopulują częściej niż z innymi. Częste kopulacje mogą powodować, że kury te będą miały rzadki kłąb, połamane pióra i łyse plamy. Kury będą wyglądać na brudne i zaniedbane. Ponadto, u kur w takiej sytuacji mogą pojawić się otarcia i zadrapania na grzbiecie i bokach.
Przyczyną tego zjawiska są nadmiernie długie pazury samca, których nadmiar trzeba stale usuwać, w przeciwnym razie sytuacja będzie się powtarzać z taką samą regularnością, z jaką kryją się samice.
Kury zranione przez koguty wymagają szczególnej opieki. Otarcia należy przemyć bezbolesnym środkiem dezynfekującym, takim jak nadtlenek wodoru lub chlorheksydyna. Warto również stosować na rany maści przyspieszające regenerację:
- Maść Wiszniewskiego;
- pasta cynkowa;
- maść „Uzdrowiciel” i inne.
- Oczyść ranę z brudu.
- Poddać działaniu roztworu dezynfekującego.
- Nałóż maść leczniczą.
- Izoluj kurczaka, aż rany się zagoją.
Dopóki otarcia i zadrapania na ciele kury się nie zagoją, najlepiej przenieść kurę w miejsce poza zasięgiem koguta. Jeśli rannych jest kilka kur, najlepiej „wygnać” koguta. To nie tylko da czas ranom na zagojenie się, ale także pozwoli kogutowi zgromadzić wystarczającą ilość nasienia do pomyślnego zapłodnienia.
Regularna inseminacja kur przez koguta jest kluczem do stałego wzrostu populacji tego drobiu. Odpowiedzialny hodowca musi nie tylko zapewnić kurom wystarczającą liczbę zdrowych kogutów, ale także zadbać o zdrowie i dobrostan wszystkich chorych kur.