Jak zapylane są rośliny owocowe i jagodowe: wszystkie metody, owady

Bez zapylania zbiory są niemożliwe. Niektóre rośliny zapylają się samoistnie lub krzyżowo, ale inne wymagają sztucznej interwencji lub w ogóle nie potrzebują zapylania. Aby zapewnić ciągłe owocowanie, ważne jest dokładne zbadanie odmian i upraw, które zapylają się samoistnie.

Jak powstają owoce i jak dochodzi do zapylenia kwiatów?

Zapylenie zachodzi tylko w określonych warunkach. Pyłek, który tworzy się w pręcikach rośliny – męskich narządach rozrodczych – musi zostać przeniesiony na znamię słupka, uważanego za żeński. W tym miejscu następuje zapłodnienie zalążka, co prowadzi do rozwoju nasion.

Istnieją owoce, które powstają bez zapłodnienia – nazywane są partenokarpicznymi. Zjawisko to jest charakterystyczne dla wielu selektywnie uprawianych roślin i często decyduje o stabilności odmiany. Cechy charakterystyczne:

• Zjawisko partenokarpiczne występuje u niektórych odmian winorośli, a także jabłoni, grusz i innych drzew i krzewów ogrodowych.
• Owoce partenokarpiczne charakteryzują się zazwyczaj obfitymi plonami, lepszym smakiem i lepszą teksturą. Oferują również korzyści w procesie przetwarzania.
• Ciekawym, szczególnym przypadkiem partenokarpii jest to, że rozwój owoców wymaga jedynie drażnienia znamienia kwiatu pyłkiem z innego gatunku rośliny. Na przykład pyłek jabłoni może indukować powstawanie owoców bezpestkowych u gruszy.

Czym jest samopłodność?

Samopylne odmiany roślin są zdolne do skutecznego zapylania, wykorzystując wyłącznie pyłek z własnych kwiatów, eliminując potrzebę udziału zewnętrznych zapylaczy, takich jak podobne gatunki roślin w pobliżu lub owady.

Rośliny te charakteryzują się unikalną strukturą kwiatu, w której znamię słupka i pylnik znajdują się dość blisko siebie, co ułatwia samozapylenie. Zapewnia to obfite kwitnienie i zbiory nawet przy niesprzyjającej pogodzie.

Odmiany samopylne mają jednak wadę: plony są zazwyczaj niższe w porównaniu z odmianami zapylanymi przez inne rośliny lub owady. Dlatego agronomowie zalecają sadzenie zapylaczy w pobliżu, aby zwiększyć plony.

Koncepcja częściowego samozapylenia

Częściowe samozapylenie odnosi się do odmian, które plasują się w połowie drogi między pełną samopłodnością a samosterylnością. Rośliny te mają obniżoną zdolność do zapłodnienia: odmiany samopłodne zapylają w 45-50% przypadków, natomiast odmiany częściowo samopłodne zapylają tylko w 20-27%.

Czym jest samoistna niepłodność?

Odmiany samosterylne to rośliny owocowe i jagodowe, które nie są zdolne do samozapylenia i owocują bez ingerencji z zewnątrz. Zapylenie tych roślin wymaga szczególnej uwagi i troski, ponieważ nie zachodzi automatycznie.

Dzieje się to poprzez przyciąganie pszczół lub przenoszenie pyłku z sąsiednich roślin zapylających. Zazwyczaj tylko 4-7% kwiatów tych roślin może zostać zapylone własnym pyłkiem, a bez odpowiednich dawców z sąsiedztwa, produktywność znacznie spada.

Samopłodność i samosterylność krzewów i drzew owocowych i jagodowych

Wybierając rośliny do ogrodu, należy wziąć pod uwagę ich kompatybilność, aby zapewnić skuteczne zapylanie. Przed zakupem sadzonki należy określić, która metoda zapylania jest dla niej najodpowiedniejsza.

Jeśli chodzi o rodzaj upraw owocowych, większość odmian jabłoni i grusz jest samopylna i wymaga innych odmian, aby owocować, natomiast pigwa jest na ogół samopylna.

Odmiany czereśni słodkiej wymagają zapylaczy, podczas gdy niektóre odmiany wiśni mogą być samopylne. Większość śliw jest samopłodna, choć istnieją odmiany samopylne. Morele i brzoskwinie zazwyczaj są zdolne do samozapylenia.

Metody zapylania – rodzaje

Zapylenie naturalne może odbywać się na różne sposoby:

• Samozapylenie – przenoszenie pyłku w obrębie tej samej rośliny.
  
• Zapylenie krzyżowe – przybycie pyłku z innych roślin, co może się odbyć poprzez:
  • hydrofilia, gdy pyłek jest przenoszony przez wodę;
    
  • anemofilia, w którym pyłek jest przenoszony przez wiatr;
    
  • zoofilia, gdy zwierzęta biorą udział w zapylaniu;
    
  • entomofilia, w których zapłodnienie następuje dzięki owadom;
    
  • sztuczne zapylanie, wykonywane przez ludzi.
    

Sztuczne zapylenie krzyżowe – na czym polega?

Zapylenie krzyżowe polega na przeniesieniu pyłku z jednej rośliny na drugą. Dzieje się to za sprawą zapylaczy.

Zalety ręcznego zapylania

Zapylanie ręczne to proces przenoszenia pyłku z pylnika na znamię słupka przez człowieka, z pominięciem naturalnych zapylaczy. Ułatwia to pomyślny proces rozmnażania roślin, prowadząc do powstania łagiewek pyłkowych, a następnie zapłodnienia i powstania nasion, bez których nie byłoby możliwe zapłodnienie.

Dlaczego konieczne jest stosowanie zapylania ręcznego:

• Pszczoły należą do najskuteczniejszych zapylaczy dla większości upraw, ale w ostatnich latach ich liczebność spadła z powodu pestycydów i intensywnej produkcji rolnej. Czasami prowadzi to do sytuacji, w których dobrze rosnące rośliny nie owocują z powodu niewystarczającego zapylania.
  Zapylanie ręczne może rozwiązać ten problem, umożliwiając zwiększenie plonów w obliczu malejącej liczby naturalnych zapylaczy.
• W niektórych rejonach Chin, szczególnie w sadach jabłoniowych i gruszowych, istnieje pilna potrzeba ręcznego zapylania z powodu niedoboru owadów spowodowanego intensywnym stosowaniem pestycydów i utratą dzikiej przyrody. W tych warunkach sadownicy nie mają innego wyboru, jak tylko zapylać ręcznie, aby zapewnić obfite plony.

W innych regionach, w tym w naszym kraju, również obserwuje się spadek liczby zapylaczy, co dodatkowo podnosi kwestię znaczenia ręcznego zapylania dla utrzymania produktywności upraw.

Powody, dla których warto zapylać rośliny ręcznie

Ręczne zapylanie roślin przeprowadza się z kilku głównych powodów:

• Zwiększenie efektywności zapylania. W warunkach braku naturalnych zapylaczy, np. pszczół, konieczne staje się ręczne zapylanie.
• Tworzenie nowych odmian. Zapylenie krzyżowe między różnymi gatunkami pozwala na rozwój nowych odmian roślin o pożądanych cechach, takich jak kwitnienie, odporność na choroby i ulepszona genetyka. Proces ten nazywa się hybrydyzacją i jest kluczowym narzędziem w hodowli roślin.
• Zapobieganie samozapyleniu. Zapylanie ręczne pozwala uniknąć samozapylenia, co jest istotne dla zachowania czystości odmian i może obniżyć koszty zakupu nasion.

Metody samozapylenia

Aby samodzielnie przeprowadzić zapylanie, ogrodnik może wykorzystać cztery główne metody:

• Ręczne przenoszenie pyłku. Prosta metoda, która nie wymaga żadnych narzędzi. Płatki oddziela się od kwiatu męskiego, a następnie pylnik dotyka słupka kwiatu żeńskiego.
  
• Wstrząsanie rośliną. Nadaje się do roślin samopylnych. Delikatne potrząsanie pozwala na przeniesienie pyłku do żeńskich narządów rozrodczych.
  
• Używanie szczoteczek i szczoteczek do zębów. Ta metoda, mimo swojej prostoty, jest bardzo niezawodna. Pyłek zbiera się z pylników męskich i ostrożnie przenosi na słupek kwiatu żeńskiego.
  
• Zastosowanie specjalnych leków stymulujących. Produkty te zawierają składniki, które odżywiają rośliny i stymulują rozwój owoców nawet bez zapylania.
  

Zapylacze dla najpopularniejszych odmian drzew owocowych

Aby zapylanie drzew owocowych, takich jak jabłonie i wiśnie, przebiegło pomyślnie, kluczowe znaczenie ma dobór odpowiednich zapylaczy.

Jabłonie

W przypadku jabłoni znane są następujące kombinacje zapylaczy:

• Jabłoń Antonówka jest dobrze zapylana przez następujące odmiany: Saffron Pepin, Chinese Bellefleur, Scarlet Anyż, Striped Cinnamon i Papirovka.
• Mackintosh jest skutecznie zapylany przez Antonovkę i Welsey.

Wiśnie

W przypadku najpopularniejszych odmian wiśni, istotnymi dawcami są:

• Donczanka i Jarosławna nadają się do Etyki.
• Do piękna Doniecka potrzebujemy Walerego Czkałowa i Siostry.
• Do Jarosławia będziesz potrzebować Ethiki, Annuszki, Droginy.
• Dla Walerego Czkalowa – Melitopol wcześnie i Priusadebnaya.

Gruszki

Większość odmian jest samopylna, ale niektóre wymagają obecności następujących zapylaczy:

• w przypadku Cure, posadź obok Winter Dean;
• dla Ulubieńca Klappa – Bere Bosk;
• dla Bere Bosca - Williams;
• dla jesiennej bergamotki – bez pestek.

Morele

Aby zapewnić skuteczne zapylanie drzew morelowych, pyłek musi być zbierany jednocześnie z kilku odmian kwitnących w tym samym czasie. Jednak morele samosterylne są rzadkie – w większości przypadków zapylają się samoistnie.

Śliwki

Spośród śliwek dwiema najpopularniejszymi odmianami samopylnymi są:

• Anna Shpet – potrzebuje Węgierki, Victorii lub Renclode.
• Domowej roboty węgierskie - w pobliżu sadzi się mirabelki Nancy i Kirke.

Które owady są uważane za najlepsze zapylacze?

Większość roślin kwiatowych (około 90%) jest zależna od owadów zapylających, aby przetrwać. Pszczoły odgrywają szczególnie ważną rolę w tej ważnej funkcji ekologicznej, wykonując znaczną część tej pracy. Miód i inne produkty pszczele są zasadniczo wtórnym efektem ich działalności.

Głównym i najważniejszym zadaniem tych pracowitych owadów jest zapylanie roślin, co ma kluczowe znaczenie dla plonów:

• Zapylanie przez pszczoły jest opłacalnym i niezwykle wydajnym sposobem na zwiększenie plonów, przewyższającym wszystkie inne możliwe metody rolnicze.
• Pszczoły nie tylko przyczyniają się do wzrostu plonów, wytwarzając produkty potrzebne ludziom, ale także utrzymują bioróżnorodność, co jest kluczowe. Dotyczy to zarówno pszczół żyjących w pasiekach, jak i wielu gatunków pszczół dzikich, w tym pszczół samotnic i grupowych.
  

Inni pomocni darczyńcy:

• Trzmiele są częścią rodziny pszczół, natomiast osy, choć do niej nie należą, również wnoszą znaczący wkład w zapylanie roślin.
  
• Motyle odgrywają również znaczącą rolę w zapylaniu. Na przykład skutecznie zapylają rośliny z głębokimi miodnikami zlokalizowanymi w wąskiej, rurkowatej części kwiatów lub ostrogach, takie jak wiciokrzewy i budleje. Motyle dzienne preferują kwiaty o jaskrawych kolorach, podczas gdy ćmy nocne preferują te, które wydzielają silny zapach i kwitną wieczorem lub w nocy. Co ciekawe, tylko 2% motyli to szkodniki – reszta odgrywa ważną rolę w zapylaniu, a ich potomstwo nie powoduje znaczących szkód w roślinach.
  
• Chrząszcze są również skutecznymi zapylaczami, preferując duże kwiaty, takie jak kwiaty dzikiej róży czy lilii, lub małe kwiaty zebrane w kwiatostany, takie jak kwiaty derenia i bzu czarnego. Bardziej polegają na zapachu kwiatów niż na ich kolorze, który zazwyczaj jest niewidoczny na roślinach przyciągających chrząszcze.
  
• Zapylanie jest również przeprowadzane przez mrówki, które żerują na kwiatach roślin baldaszkowatych i dyniowatych, pobierając słodki nektar, po czym nie muszą się wspinać. Często jednak można je spotkać na pniach drzew i krzewów.
  
  
  Muchy, skoczki i wiele innych owadów, których możemy nie zauważyć, uczestniczą w tym ważnym procesie. Mimo to pszczoły są niezrównanymi liderami wśród zapylaczy.

Wymagania dla udanego zapylania

Odmiana A może pełnić rolę zapylania dla odmiany B, jeżeli spełnione są następujące kryteria:

• Kwitnienie synchroniczne z odmianą główną.
• Intensywna produkcja wysokiej jakości pyłku.
• Regularne, coroczne kwitnienie.
• Brak wzajemnej sterylności krzyżowej pomiędzy odmianami.
• Odpowiedniość kluczowych faz rozwoju, takich jak kwitnienie, dojrzewanie i inne.
• Podobna żywotność odmian.

Aby zapylanie przebiegło pomyślnie, niezwykle istotne jest przyciągnięcie jak największej liczby owadów zapylających. W tym celu należy:

• Wyeliminuj wszystkie zewnętrzne nieprzyjemne zapachy, które mogą odstraszać owady, w tym agresywne insektycydy, herbicydy i nawozy syntetyczne.
• Pomiędzy grządkami zasadź pachnące kwiaty lub rośliny przyciągające owady, takie jak jeżówka, petunia, lawenda i nagietek.
• Użyj jadalnych przynęt, np. aromatyzowanej wody z cukrem i spryskaj rośliny tym roztworem.
• Umieść ule bliżej konstrukcji szklarni.

Jeżeli mimo zastosowanych środków nie dojdzie do wytworzenia jajników, zaleca się zastosowanie sztucznego zapylania.

Jak stworzyć warunki do zapylania w szklarni?

Szklarnie zapewniają wszystkie niezbędne warunki do samodzielnego zapylania przez naturalne zapylacze. W okresie aktywnego kwitnienia zaleca się częste otwieranie drzwi i okien, aby poprawić wentylację i zapewnić swobodną cyrkulację powietrza. Można również użyć wentylatora, aby skierować strumień powietrza w stronę kwitnących roślin.

Popularne samopylne odmiany drzew i krzewów owocowych

Dla Państwa wygody przedstawiamy listę samopylnych i częściowo samopylnych odmian drzew i krzewów owocowych, które zyskały pozytywną opinię w warunkach centralnej Rosji:

• Jabłonie, Polecane do uprawy: Molis Delicious, Melba, Welsi, Ku pamięci Tikhomirowa, Bryanskoe, Zvezdochka, Antonovka Novaya, Astrakhanskoe Krasnoe, Velvet, Krasnaya Grozd.
• Wiśnie z dobrymi cechami: Ballada, Brunetka, Lyubskaya, Shakirovskaya, Memory of Yenikeeva, Assol, Shokoladnitsa, Apukhtinskaya, Dessertnaya Volzhskaya, Lotovaya, Tambovchanka, Griot ukraiński.
• Wiśnie, znane ze swojej jakości: Priusadebnaya Zheltaya, Slavyanochka, Bereket, Goryanka, Narodnaya Syubarova, Tyutchevka, Danna, Dolores, Pridonskaya.
• Gruszki, Popularne wśród ogrodników: Łada, Severianka Krasnoshchekaya, Bryanskaya Krasavitsa, Chizhovskaya, Pamyati Yakovleva, Rossoshanskaya Krasnaya, Shchedraya, Belorusskaya Pozdnyaya, Utrenyaya Svezhest.
• Porzeczka o wysokim potencjale: Green Haze, Alexandrina, Beauty of Ałtaj, Bagheera, Fedorovskaya, Biryulevskaya, Brown Far Eastern, Sakalai, Veloy, Glebovskaya, Dubrovskaya, Izborskaya, Katerina, Poetry, Satrai, Dobraya.
• Śliwki, o doskonałych walorach smakowych: Pamyati Timiryazeva, Iskra, Vengerka Moskovskaya, Kabardinskaya Rannyaya, Krasny Shar, Anna Shpet, Zheltaya Samoplodnaya, Utro, Rannyaya Sinyaya, Skorospelka Krasnaya.
• Agrest, wyróżniające się odpornością i produktywnością: Wyselekcjonowana Łeba, Aajmiseppa, Śliwka, Białoruska Cukrowa, Śliwka, Izabela, Maszka, Konserwowa, Ciemnozielona Mielnikowa, Kujbyszewska Czarnoowocowa, Malachitowa.
• Morele, sprawdzone w ogrodnictwie: Krasnoshchyok, Vynoslivy, Ananasny, Snegirok, Medovy, Melitopolsky Ranniy, Lel, Rossiyanin, Severny Triumph, Tsarsky, Sardonyx, Dessertny, Surprise, Voronezhsky Ranniy.
• Śliwki wiśniowe, Dobre do sadzenia: Kubanskaya Kometa, Vetraz, Violet Cleopatra, Pramen, Naydena, Kometa Pozdnyaya.

W ogrodach prywatnych, gdzie przestrzeń na sadzenie dużej liczby drzew i krzewów owocowych jest ograniczona, nie jest możliwe zorganizowanie dużych nasadzeń odmianami przemiennymi. Można jednak zoptymalizować rozmieszczenie roślin, grupując je według pory dojrzewania (nie zaleca się sadzenia obok siebie odmian późno i wcześnie dojrzewających). Jeśli posiadasz kilka odmian wcześnie dojrzewających, posadź je obok siebie.

Często zadawane pytania