Z jednej strony, dzika rzodkiewka jest toksycznym, trującym chwastem, z drugiej jednak ma właściwości lecznicze i jest często stosowana w medycynie ludowej. Roślina ta produkuje również nektar i pyłek w ilościach wystarczających dla pszczół, co czyni ją cenną rośliną miododajną. Czytaj dalej, aby dowiedzieć się więcej o właściwościach dzikiej rzodkiewki, jej cechach botanicznych, klasyfikacji, korzyściach i szkodliwościach.
Opis botaniczny
Rzodkiewka dzika (Raphanus raphanistrum L.) to wiosenna roślina jednoroczna, powszechnie występująca na opuszczonych działkach, poboczach dróg, polach i otwartych terenach leśnych. Dobrze rośnie w klimacie umiarkowanym, subtropikalnym, tropikalnym i półpustynnym. Posiada następujące cechy botaniczne:
- Trzon. Rośnie wyprostowana, osiągając wysokość 40-60 cm. Ma zaokrąglony lub lekko lancetowaty kształt i niebieskozielony kolor, czasem z odcieniem fioletu. Najczęściej od głównego pnia odchodzi kilka długich gałęzi, ale niektóre rośliny mają niekiedy łodygę nierozgałęzioną.
- System korzeniowy. Charakteryzuje się silnym, słabo rozgałęzionym korzeniem palowym, który płytko wnika w glebę. Początkowo roślina rozwija rozetę przyziemną z dużymi, klapowanymi liśćmi, a następnie łodyga wydłuża się.
- Liście. Ogonki liściowe różnią się wielkością i kształtem, od lirowatego do podłużno-jajowatego. Są lekko szorstkie w dotyku, ponieważ niebieskozielone lub fioletowe listki pokryte są sztywnymi włoskami. Są ułożone naprzemiennie na gałęziach. Dolne liście są duże, osiągając 15-30 cm długości i 5-10 cm szerokości. Im wyżej na łodydze, tym stają się mniejsze i szerzej rozstawione.
- Kwiaty. Roślina kwitnie wczesnym latem, wydając drobne, czteropłatkowe kwiaty (o średnicy nie większej niż 18-40 mm), zebrane w luźne, wydłużone grona. Rzodkiew polna europejska wytwarza kwiaty przeważnie białe lub żółtawe. Rzodkiew polna wschodnia wytwarza kwiaty liliowe lub prawie fioletowe.
- PosiewPo kwitnieniu roślina wytwarza wydłużone strąki nasienne przypominające miniaturowe strąki – osiągają one długość 3–9 cm i szerokość 3–6 mm. Każdy strąk zakończony jest ostrym dziobkiem. Wewnątrz strąk nasienny jest podzielony na kilka segmentów zawierających nasiona.
- ✓ Kwiaty rzodkwi polnej odmiany europejskiej są przeważnie białe lub żółtawe, a odmiany wschodniej – liliowe lub prawie fioletowe.
- ✓ Torebki nasienne zakończone są ostrym dziobkiem i podzielone są na segmenty.
Strąki są początkowo zielone lub fioletowe, ale w miarę dojrzewania stają się żółtawobrązowe lub szarawe. Dojrzały strąk łatwo się otwiera i dzieli na 3-10 segmentów. Każdy segment zawiera jedno nasiono.
Nasiona rzodkiewki dzikiej są niemal idealnie okrągłe i mają kolor czerwony lub żółtobrązowy. Ich średnica nie przekracza 4 mm. Roślina może wytworzyć 150–300 nasion w ciągu jednego sezonu. Strąki, które wpadają do gleby, kiełkują przez rok, ponieważ w warunkach naturalnych wymagają stratyfikacji. Jeśli nasiona wpadną do gleby bez segmentów, kiełkują bardzo szybko, pod warunkiem, że zostaną zakopane na głębokości 1–4 cm.
Pochodzenie
Rzodkiewki znane są od niepamiętnych czasów. Postawy wobec tego warzywa korzeniowego były ambiwalentne. Starożytni Egipcjanie uważali je za „nieczyste” warzywo, ponieważ stanowiło część diety niewolników budujących piramidy.
Starożytni Grecy z kolei cenili to warzywo korzeniowe i ofiarowali je bogu Apollowi podczas igrzysk delficznych, a także zatopili je w złocie. Co więcej, starożytni greccy lekarze uważali je za zioło lecznicze i przepisywali je pacjentom.
Rzodkiewka dzika znana jest w zachodniej części kraju jako rzodkiewka polna, a we wschodnich regionach jako rzodkiewka nadmorska. Ma również wiele nazw zwyczajowych:
- gorlyupa;
- drzemka kurczaka;
- gorczyca polna;
- żółtaczka;
- glistnik;
- trawa pęcherzykowata;
- rzodkiewka;
- rydz mleczny;
- zaciekły;
- rzepak;
- chrzan;
- Borbora.
Taksonomia i zakres
Gatunek rzodkiewki dzikiej lub polnej (przybrzeżnej) odnosi się do:
- do rodzaju - Rzodkiewka;
- rodzina - kapustowate (krzyżowe);
- klasa - dwuliścienne;
- dział - okrytonasienne;
- królestwo - Rośliny.
Rzodkiewka rośnie w nieczarnoziemskim pasie leśnym europejskiej części byłego ZSRR. Występuje również w Afryce, Azji i krajach europejskich. Jej ulubionymi siedliskami są zarośla łąkowe, pobocza dróg i opuszczone tereny.
Cechy uprawy
Roślina ta jest mało wymagająca, jednak przy świadomej uprawie dzikiej rzodkwi w celach leczniczych należy wziąć pod uwagę jej pewne cechy.
Podstawowe zasady sadzenia
Sadząc dziką rzodkiewkę należy przestrzegać następujących zasad:
- Poprzednie kultury. Unikaj sadzenia rzodkiewki po uprawach z tej samej rodziny krzyżowych (Ruscius cruciferae) (rzodkiewka, kapusta, rzodkiew japońska i inne). Wynika to z potencjalnej obecności pchełki stonki, która atakuje rośliny z tej rodziny, w miejscu sadzenia.
- Skład gleby. Aby uzyskać dobre plony, należy dodać 2–3-letni humus i rozcieńczyć go jedną czwartą popiołu drzewnego.
- Czas lądowania. Rzodkiewka polna niezawodnie daje dwa zbiory w sezonie. Pierwszy zbiór nie przechowuje się dobrze. Taka jakość jest typowa dla zbiorów jesiennych. Drugie sadzenie odbywa się w pierwszej dekadzie czerwca, a w regionach południowych pod koniec czerwca.
- ✓ Optymalna głębokość siewu: 2-3 cm, ale nie więcej niż 4 cm, aby zapewnić szybkie kiełkowanie.
- ✓ Temperatura gleby do kiełkowania: minimalna 2-4°C, optymalna 12°C.
Cechy technologii rolniczej
Przy wykonywaniu zabiegów agrotechnicznych należy przestrzegać następujących zasad:
- Miejsce i sposób sadzenia. Roślina preferuje miejsca dobrze oświetlone. Podczas sadzenia nasiona umieszcza się na głębokość 2-3 cm w podłożu.
- Rozrzedzanie i rozluźnianie. Po pojawieniu się pierwszych pędów glebę spulchnia się, a siewki przerzedza się na odległość 5-6 cm. Gdy siewki się wzmocnią, wykonuje się drugie przerzedzenie na odległość 15 cm.
- Posypka. Po pojawieniu się 3-4 liści, zastosuj pierwszy nawóz. Używaj wyłącznie nawozów mineralnych. Kolejny nawóz stosuje się miesiąc po pierwszym. Rozcieńcz następujący nawóz w 10 litrach wody:
- mocznik - 20 g;
- superfosfat - 60 g;
- chlorek potasu - 15 g.
- Podlewanie. Rzodkiewka dzika wymaga starannego podlewania. Nawet krótkotrwałe okresy wystawienia na działanie suchej gleby negatywnie wpływają na jakość plonów. Podlewaj regularnie, w zależności od warunków pogodowych, i unikaj przesuszenia gleby.
Cechy wzrostu i reprodukcji
Nasiona rzodkiewki kiełkują na głębokości 2-5 cm. Wahania temperatury, zwłaszcza w zakresie 12°C, sprzyjają kiełkowaniu po okresie spoczynku trwającym od 6 do 8 miesięcy. Nasiona zachowują żywotność w glebie nawet do 10 lat. Kiełkowanie wymaga ogrzania gleby do temperatury 2-4°C po przezimowaniu.
Rzodkiewka rozmnaża się wyłącznie przez nasiona, które zazwyczaj rozprzestrzeniają się w pobliżu rośliny macierzystej. Eksperci tłumaczą większe rozprzestrzenianie się chwastu faktem, że ziarno zbóż, takich jak pszenica, owies i żyto, zostało zanieczyszczone nasionami chwastów.
Nasiona dzikiej rzodkiewki zazwyczaj dojrzewają do czasu zbiorów. Podczas ścinania ziarna część segmentów strąków wpada do gleby, zanieczyszczając ją, a inne trafiają do zbiorów, zanieczyszczając ziarno.
Znaczenie gospodarcze i zastosowanie
Rzodkiewka to chwast, który atakuje wszystkie uprawy jare – zboża, rośliny strączkowe, ziarna zbóż i trawy pastewne. Niszczy wszystkie siewki, pobierając duże ilości składników odżywczych z gleby, a ze względu na szybki wzrost zacienia uprawy. Z powodu braku światła słonecznego zboża słabo rosną i opóźniają wzrost i rozwój.
Podczas zbiorów, usuwanie zanieczyszczeń z rzodkiewki jest dość trudne, ponieważ jej strąki mają niemal taką samą wielkość jak ziarno pszenicy. Rolnicy czyszczą ziarno, zanurzając je w wodzie i mieszając. Strąki rzodkiewki są lżejsze od ziarna, więc łatwo unoszą się na powierzchni wody.
Rzodkiewka dzika jest niebezpieczna dla zwierząt gospodarskich. Jeśli rośnie na pastwiskach, może spowodować zatrucie, a nawet śmierć.
Jednak dzika rzodkiewka jest uważana za roślinę leczniczą ze względu na swoje dobroczynne właściwości. Z nasion dzikiej rzodkiewki pozyskuje się olej i, choć rzadko stosowany, roślina ta jest wykorzystywana jako roślina miododajna. Substancje toksyczne zawarte w rzodkiewce ulatniają się dopiero po całkowitym wysuszeniu liści, dlatego często jest ona stosowana jako przyprawa.
Właściwości korzystne i szkodliwe
Roślina zawiera dużą ilość witamin, olejków eterycznych, pierwiastków śladowych i minerałów. Sok zawiera znaczne ilości fosforu, wapnia, sodu, a także jodu i żelaza. Inne korzystne właściwości dzikiej rzodkiewki to:
- silne działanie antybakteryjne i bakteriobójcze, dzięki czemu jest dobrym środkiem do leczenia różnych chorób skóry;
- wywar z nasion pomaga przy reumatyzmie, kamicy układu moczowego oraz przywraca funkcjonowanie przewodu pokarmowego;
- Rzodkiewka absorbuje i usuwa szkodliwe substancje z przewodu pokarmowego.
Jednak w okresie kwitnienia w liściach i kwiatostanach wytwarzają się olejki gorczycowe zawierające toksyny. Korzeń zawsze zawiera substancje toksyczne, niezależnie od fazy rozwoju, dlatego nigdy nie należy go spożywać. Spożycie nawet niewielkich ilości zielonych części lub kwiatostanów powoduje poważne zatrucie.
- × Toksyny są zawsze obecne w korzeniach, niezależnie od fazy rozwoju rośliny.
- × Szczególnie toksyczne są olejki musztardowe znajdujące się na wierzchołkach i kwiatostanach w okresie kwitnienia.
W przypadku zauważenia pierwszych objawów zatrucia należy natychmiast wezwać karetkę i wykonać płukanie żołądka.
Główne objawy zatrucia dziką rzodkiewką:
- zmiana koloru moczu, staje się on bardziej nasycony;
- zaburzenia przewodu pokarmowego objawiające się nudnościami, kolką i wymiotami;
- w nerkach toczy się proces zapalny, a wątroba ulega zwyrodnieniu i zniszczeniu;
- toksyny powodują zaburzenia w funkcjonowaniu serca, a w przypadku ich dużego stężenia może dojść do zatrzymania akcji serca;
- Wszystkim objawom towarzyszy osłabienie fizyczne.
Przygotowując i stosując preparaty lecznicze bazujące na częściach rośliny rzodkiewki dzikiej, należy znać dokładne dawkowanie oraz technologię sporządzania wywarów i naparów.
Jak pozbyć się chwastu?
Gospodarstwa, które ucierpiały z powodu inwazji dzikiej rzodkwi, stosują następujące środki w celu jej zniszczenia:
- Siewki chwastów są niszczone w fazie „białej nitki” – następuje to wczesną wiosną, kiedy na powierzchni gleby pojawia się zaledwie kilka pędów, ale nasiona zdążyły już wykiełkować masowo pod ziemią. Aby zniszczyć większość chwastów, wystarczy spulchnić glebę na głębokość 5 cm za pomocą motyki lub grabi.
- Gleba jest przekopywana jesienią.
- Naprzemienny siew roślin ozimych i rzędowych.
- Stosuj herbicydy dopuszczone do użytku.
- Jeżeli powierzchnia działki jest niewielka, chwasty usuwa się ręcznie.
Rzodkiewka dzika wyrządza wielkie szkody w rolnictwie, dlatego ciągle prowadzi się z nią walkę.
Aby dowiedzieć się, jak wygląda i jaki jest smak dzikiej rzodkiewki, obejrzyj poniższy film:
Rzodkiewka polna to chwast o pewnych pożytecznych właściwościach. Rzadko jest uprawiana celowo; wręcz przeciwnie, często jest eliminowana, ponieważ zakłóca wzrost wielu roślin uprawnych, zwłaszcza zbóż. Stosując rzodkiewkę polną w celach leczniczych, należy ściśle przestrzegać instrukcji, aby uniknąć ewentualnego zatrucia.