Rośliny na nawóz zielony: ich właściwości i korzyści

Głównym celem siewu nawozu zielonego jest wzbogacenie wyjałowionych gleb. To jednak nie jedyna ich funkcja: rośliny na nawóz zielony wzbogacają glebę w materię organiczną, spulchniają ją, odstraszają owady i poprawiają jej kondycję. Wybierając nawóz zielony, należy wziąć pod uwagę rodzinę roślin, do której należy.

Czym są rośliny na nawóz zielony?

Nawóz zielony to termin używany do określenia roślin uprawianych jako nawóz naturalny. Mogą być one jednak również wykorzystywane jako żywność i pasza. Przedstawiciele różnych rodzin mogą służyć jako nawóz zielony, o ile spełniają swoje funkcje.

Nawóz zielony najpierw pozwala się mu rosnąć do pewnego momentu, po czym miesza się go z glebą. Materiał roślinny, ścięty i rozrzucony na działce, a następnie przekopany, stopniowo rozkłada się i wzbogaca glebę w składniki odżywcze, które następnie będą odżywiać uprawiane rośliny.

Korzyści z zielonego nawozu

Nawozy zielone są przyjazne dla środowiska. Mają jednak również inne zalety.

Funkcje nawozu zielonego:

• Zwiększa żyzność gleby. Rośliny na nawóz zielony szybko zwiększają swoją zieloną masę. W miarę rozkładu tworzy się próchnica, niezbędna dla żyzności gleby. Tam, gdzie występuje ona w dużych ilościach, rozwijają się pożyteczne mikroorganizmy glebowe i dżdżownice, co również pozytywnie wpływa na żyzność gleby.
• Hamuje wzrost chwastów. Rośliny na nawóz zielony wysiewa się gęsto, co pozwala im szybko uzyskać zieloną masę. Niektóre rośliny na nawóz zielony uwalniają do gleby substancje hamujące kiełkowanie nasion chwastów.
• Poprawia strukturę gleby. Wiele roślin na nawóz zielony ma korzenie, które wnikają w glebę, spulchniając ją i zwiększając przepuszczalność powietrza i wody.
• Zminimalizuj rozprzestrzenianie się chorób i szkodników. Wśród roślin na nawóz zielony występują gatunki wydzielające substancje odstraszające szkodniki.
• Zwiększenie plonów. Wiele roślin na nawóz zielony to doskonałe rośliny miododajne, przyciągające owady zapylające warzywa, drzewa owocowe i rośliny jagodowe. To z kolei sprzyja zawiązywaniu się większej liczby owoców i wzbogaca glebę w materię organiczną, co również pozytywnie wpływa na plony.

NAJLEPSZE nawozy zielone

Istnieje wiele roślin, które można wykorzystać jako nawóz zielony. Są to przede wszystkim zboża, rośliny krzyżowe i rośliny strączkowe, ale są też przedstawiciele innych rodzin.

Musztarda

Należy do rodziny kapustowatych. Ta jednoroczna roślina dorasta do wysokości 25-70 cm. Kwiaty, białe lub jasnożółte, zebrane są w grona. Gorczyca biała jest wykorzystywana jako nawóz zielony.

Korzenie uwalniają siarkę do gleby, odstraszając owady glebowe – gorczyca odstrasza świerszcze, ślimaki, drutowce i inne owady. Gorczycę wysiewa się przez całe lato i przed zimą. Norma wysiewu wynosi 2 g na metr kwadratowy. Koszenie odbywa się co 40 dni.

Zalety:

• młode liście można jeść;
• skutecznie odstrasza szkodniki;
• hamuje zarazę ziemniaka i fuzariozę;
• wytrzymuje mrozy do -6°C;
• Można siać 3 razy w sezonie.

Po skoszeniu gorczycy gleba jest natychmiast przekopywana, a po kilku tygodniach sadzone są główne rośliny.

Gryka

Należąca do rodziny gryczakowatych, ta zbożowa i miododajna roślina zielna ma puste, cienkie łodygi i piękne, sercowate liście. Kwiaty zebrane w kwiatostany przyciągają pszczoły miodne.

Roślina ta słabo rośnie na glebach suchych i jest wrażliwa na zimno. Wysiewa się ją od maja do sierpnia, kosząc i wykopując miesiąc później. Norma wysiewu wynosi 10-15 g na metr kwadratowy.

Korzyści z gryki:

• rośnie szybko, można kosić 3 razy w sezonie;
• zwalcza chwasty;
• dobry poprzednik dla prawie wszystkich warzyw i roślin korzeniowych.

Koniczyna słodka

Jest wykorzystywana nie tylko w medycynie, ale także jako nawóz zielony. Koniczyna słodka ma wyprostowaną, rozgałęzioną łodygę dochodzącą do 1,5 m wysokości oraz małe, lancetowate, ząbkowane liście, zebrane w grupy po trzy.

Tylko podziemna część koniczyny słodkiej – korzenie – jest wykorzystywana jako nawóz zielony, pozostawiając je do gnicia w glebie. Część nadziemna, która jest wyjątkowo twarda i gruba, jest kompostowana. Siew odbywa się od końca marca do połowy kwietnia. Kosić, gdy pojawią się kwiaty. Wysiewa się ją w glebę przed zimą, pod koniec drugiego roku. Norma wysiewu wynosi 2-2,5 g na metr kwadratowy.

Zalety koniczyny słodkiej:

• nie ma potrzeby koszenia;
• można nim karmić zwierzęta gospodarskie.

Groszek

Ta pnąca roślina jednoroczna ma giętkie, delikatne łodygi zakończone wąsami. Groszek może pełzać po ziemi lub wspinać się po podporach. Gęsto posadzone pędy podpierają się o sąsiednie pędy. Korzenie palowe tej rośliny są silne, zdolne przebić się nawet przez najtwardszą glebę.

Groch sadzi się wczesną wiosną, przed warzywami i innymi uprawami. Zieleninę kosi się po 60-80 dniach. Grochu nie należy sadzić przed ani po roślinach strączkowych. Norma wysiewu wynosi 20 g na metr kwadratowy.

Korzyści ze spożywania grochu:

• odporna na zimno, wytrzymuje mrozy do -4°C;
• nasyca glebę azotem.

Facelia

Ta jednoroczna roślina zielna ma wyprostowane, słabo rozgałęzione łodygi. Liście są pierzasto ząbkowane, a kwiaty liczne i przyjemnie pachnące. Facelia dorasta do 15–70 cm wysokości, osiągając maksymalnie 120 cm.

Facelię wysiewa się od końca marca do początku września. Stosuje się również siew zimowy. Dawka wynosi 10 g na metr kwadratowy. Koszenie wykonuje się co 1-1,5 miesiąca.

Rośnie szybko i kwitnie 1,5 miesiąca po wykiełkowaniu. Jej kwiaty są bardzo efektowne, dlatego facelia może pełnić również funkcję rośliny ozdobnej.

Zalety facelii:

• dobra roślina miododajna;
• odstrasza drutowce, nicienie, stonogi, gąsienice i szarańczę, jest także źle tolerowany przez mszyce, stonkę zbożową i ryjkowca;
• jest dobrym odtleniaczem gleby;
• mało wymagająca, dobrze znosi suszę i chłód;
• dekoracyjny;
• Ścięte warzywa można wykorzystać jako ściółkę.

Zieleninę można kosić przed kwitnieniem facelii. Zaleca się jednak zaorać ją w ziemię przed sadzeniem ziemniaków.

Wyka

Pnąca roślina strączkowa, która pokrywa ziemię gęstym, zielonym dywanem. Jej korzenie zawierają brodawki z bakteriami wiążącymi azot, które wychwytują azot atmosferyczny z powietrza i przekształcają go w formę łatwo przyswajalną przez rośliny.

Wykę wysiewa się w lipcu lub pod koniec października. Norma wysiewu wynosi 15 g na metr kwadratowy. Tę roślinę pnącą zaleca się wysiewać obok innych roślin na nawóz zielony, aby mogła rozrastać się po owsie, jęczmieniu, gorczycy, rzepaku lub facelii. Wyka źle znosi suszę.

Zalety wiki:

• wspomaga gromadzenie azotu w glebie;
• udostępnia fosforany roślinom;
• chroni glebę przed erozją.

Wykę sieje się wszędzie, z wyjątkiem terenów, na których wcześniej uprawiano rośliny strączkowe – fasolę, groch i bób. Wykę kosi się i przekopuje po 40 dniach.

Łubin

Wysoka roślina strączkowa o sztywnych, prostych łodygach. Maksymalna wysokość tego półkrzewu to 2 metry. Liście są złożone, dłoniaste i baldachowate. Łubin żółty, biały i niebieski (wąskolistny) jest najczęściej wysiewany jako nawóz zielony. Korzeń palowy może sięgać do 2 metrów w głąb.

Łubin i bakterie brodawkowe tworzą symbiotyczną relację. Roślina akumuluje azot w glebie, który jest łatwo przyswajalny przez organizmy roślinne. Łubin wysiewa się w zamarzniętą glebę przed zimą, a wiosną szybko wschodzi. Zaleca się siew po psiankowatych. Norma wysiewu wynosi 20 g na metr kwadratowy.

Zalety łubinu:

• wzbogaca glebę w azot;
• przekształca fosfor w formę dostępną dla roślin;
• dobrze spulchnia glebę;
• odstrasza kretoskrzydłe i larwy chrabąszczy;
• dekoracyjny.

Łubin można sadzić w maju, a następnie kosić i przekopywać w fazie formowania strąków. Ten nawóz zielony należy sadzić wyłącznie po roślinach strączkowych.

Rzepak

Istnieją dwa rodzaje rzepaku: ozimy i jary. Wysiewa się je odpowiednio zimą i wiosną, ale mają one takie samo działanie: wzbogacają glebę w fosfor, siarkę i materię organiczną.

Rzepak wysiewa się w kwietniu lub od drugiej połowy sierpnia. Norma wysiewu wynosi 1,5 g na metr kwadratowy. Stanowi on dobry prekursor dla ziemniaków, zmniejszając występowanie chorób roślin o prawie 20%. Nie należy siać rzepaku przed ani po roślinach krzyżowych.

Zalety rzepaku:

• przyciąga owady produkujące miód;
• zabija drutowce;
• hamuje rozwój patogenów chorób ziemniaka;
• Rzepak zasiany przed zimą służy jako roślina zatrzymująca śnieg.

Lucerna

Na nawóz zielony wykorzystuje się dwa rodzaje lucerny – niebieską i żółtą. Ta wieloletnia roślina pastewna wzbogaca glebę w azot i dorasta do 80 cm wysokości. Ma grubą, mocną łodygę i głęboko osadzone kłącze. Maksymalna produkcja masy zielonej występuje w trzecim lub czwartym roku.

Lucernę wysiewa się na początku kwietnia lub od połowy lipca do połowy sierpnia i kosi między 35. a 45. dniem – w fazie pączkowania – a następnie w trakcie pączkowania. Siew wykopuje się w drugim roku, jesienią. Norma wysiewu wynosi 1,5 g na metr kwadratowy.

Zalety lucerny:

• rośnie w każdej glebie;
• łatwo znosi suszę i upały;
• dobry poprzednik dla wszelkich upraw warzywnych;
• poprawia strukturę gleby, zmniejsza jej kwasowość.

Rzodkiewka oleista

Zamiast zwykłej rzodkiewki, jako nawóz zielony stosuje się rzodkiewkę oleistą. Wzbogaca ona glebę w materię organiczną i ją dezynfekuje. Rzodkiewkę wysiewa się 3-4 razy w sezonie – od kwietnia do sierpnia. Nawóz ten można również wysiać przed zimą.

Norma wysiewu wynosi 3-4 gramy na metr kwadratowy. Rzodkiewkę zbiera się 1,5-2 miesiące po siewie. Jest ona najlepszym poprzednikiem dla ziemniaków. Nie wysiewać przed ani po roślinach krzyżowych.

Korzyści ze spożywania rzodkiewki:

• dobrze spulchnia glebę;
• odstrasza drutowce i nicienie;
• zwalcza perz i inne chwasty;
• zapobiega rozwojowi chorób ziemniaka.

Owies

Ta jednoroczna roślina zielna dorasta do 60-170 cm wysokości, ma włókniste, rozgałęzione korzenie. Liście są liniowe, sinozielone i szorstkie, o długości 25-45 cm. Wzbogaca glebę w fosfor i potas, ale dostarcza mało azotu, dlatego zaleca się wysiew jej w parze z grochem lub wyką.

Owies nadaje się jako przedplon pod ziemniaki tylko w sianie z gorczycą. Zaleca się siew wiosną oraz w okresie sierpień-wrzesień. Owies jary wysiewa się bezpośrednio po stopnieniu śniegu. Koszy się go i wkopuje, gdy roślina osiągnie 15 cm wysokości. Roślina dobrze znosi suszę. Norma wysiewu wynosi 150-200 g na metr kwadratowy.

Zalety owsa:

• bardzo skuteczny na glebach gliniastych;
• korzenie zawierają substancje zapobiegające rozwojowi gnicia korzeni;
• odstrasza nicienie;
• rozluźnia wierzchnią warstwę gleby.

Koniczyna

Ta bylina ma charakterystyczne trójlistkowe liście. Wysiewa się trzy odmiany koniczyny: czerwoną, białą i różową (hybrydową). Ten nawóz zielony dobrze rośnie na glebach gliniastych i gliniastych o lekko kwaśnym odczynie. Ma wyjątkową zdolność wzrostu i rozwoju w cieniu. Źle znosi suszę i nie rozwija się dobrze na suchych, piaszczystych glebach.

Koniczynę wysiewa się późną wiosną lub wczesnym latem. Po 2-2,5 miesiącach, wraz z rozpoczęciem kwitnienia, kosi się ją. Koniczynę należy uprawiać na tej samej działce przez co najmniej dwa lata, w przeciwnym razie nie nadaje się jako nawóz zielony. Koniczynę przekopuje się w glebę dopiero pod koniec drugiego roku. Norma wysiewu wynosi 1-2 g na metr kwadratowy. Zaleca się wysiew w mieszance z facelią, tymotką i zbożami.

Zalety koniczyny:

• wzbogaca glebę w azot lepiej niż wszystkie inne nawozy zielone;
• dobra roślina miododajna;
• chroni glebę przed erozją;
• można wykorzystać jako trawę trawnikową.

Żyto ozime

Ta jednoroczna trawa należy do rodziny wiechlinowatych (Poaceae). Ma pustą, nagą łodygę i wąskie, sinozielone, szerokoliniowe liście. Dorasta do 1 metra wysokości. Jej włókniste korzenie wnikają na głębokość 1-2 metrów i szybko chłoną składniki odżywcze, nawet ze związków słabo rozpuszczalnych. Zaleca się stosowanie jej w mieszance z roślinami strączkowymi na terenach o wysokiej kwasowości.

Zaleca się siew jesienią, 1,5 miesiąca przed nadejściem chłodów. W marcu-kwietniu żyto ozime kosi się i zakopuje. Norma wysiewu wynosi 20 g na metr kwadratowy. Żyto jest idealnym prekursorem dla upraw warzywnych. Nie wysiewa się go po zbożach.

Zalety żyta:

• wzbogaca glebę w materię organiczną, azot, potas;
• odporny na zimno, nadaje się do surowego klimatu;
• pomaga pozbyć się nicieni;
• Hamuje rozwój bakterii chorobotwórczych.

Najlepszy nawóz zielony do upraw warzywnych

Optymalny nawóz zielony dobierany jest do każdej uprawy warzyw. Wybór zależy od rodziny roślin, sposobu wchłaniania składników odżywczych i innych czynników.

Zalecany nawóz zielony:

• Ogórki. Ich korzenie nie sięgają głęboko, dlatego potrzebują składników odżywczych w warstwach powierzchniowych. Najlepszymi roślinami na nawóz zielony są wszystkie zboża, rośliny strączkowe i rośliny krzyżowe.
• Ziemniak. Oprócz roślin strączkowych i krzyżowych, len i facelia mogą być również stosowane jako nawóz zielony pod ziemniaki. Zaleca się wysiewanie mieszanek, takich jak owies z grochem lub jęczmieniem, a także facelia z gorczycą – taka mieszanka oczyści pole z drutowców, które uszkadzają bulwy.
• Pomidory. Nawozy zielone służą do spulchniania gleby, wzbogacania jej w azot i hamowania wzrostu chwastów. Facelia jest najlepszym nawozem zielonym dla wszystkich roślin psiankowatych. Nadają się również wszystkie rośliny krzyżowe, strączkowe i zboża.
• Kapusta. Preferuje gleby bogate w azot, dlatego potrzebuje nawozów zielonych, które wzbogacą je w ten pierwiastek. Najlepszym wyborem będą koniczyna słodka, owies i lucerna.

Kiedy siać nawóz zielony?

Prawie wszystkie rośliny na nawóz zielony są odporne na mróz i mróz. Dlatego wysiewa się je od wczesnej wiosny do jesieni. Nawet jeśli zostaną wysiane pod koniec sierpnia, nadal będą miały czas, aby spełnić swoje przeznaczenie, ponieważ zazwyczaj zbiera się je miesiąc lub sześć tygodni później – około połowy października, kiedy gleba jest gotowa do uprawy. Wiele roślin na nawóz zielony można również wysiewać przed zimą.

Termin siewu nawozu zielonego:

• Wiosna. Większość upraw wysiewa się w połowie kwietnia. Na południu kraju lub wczesną wiosną siew odbywa się pod koniec marca. Jeśli siew warzyw zostanie opóźniony, nawóz zielony można wysiać później niż zwykle – w maju.
• Lato. Siew odbywa się od czerwca do września. Rośliny na zielony nawóz wysiewa się zazwyczaj na obszarach, gdzie zbierane są warzywa i inne rośliny. Na przykład, po zbiorze wczesnych rzodkiewek lub sałaty, zaleca się wysianie w ich miejsce grochu lub lucerny. Po wykopaniu wczesnych ziemniaków można wysiać rośliny krzyżowe na zielony nawóz.
• Jesień. Rośliny ozime lub podzimowe wysiewa się. Te pierwsze wysiewa się około września, aby umożliwić im rozwinięcie się zielonej masy przed opadami śniegu. Rośliny na nawóz podzimowy wysiewa się później – pod koniec października, a nawet w listopadzie. Koszenie i przekopywanie odbywa się wiosną, około drugiej połowy kwietnia.

Jak siać nawóz zielony?

Nawóz zielony wysiewa się tą samą techniką: równomiernie rozprowadza się go na obsianej powierzchni i dokładnie grabi. W przypadku siewu wiosną lub jesienią podlewanie nie jest konieczne. W przypadku siewu latem podlewanie jest zalecane, w przeciwnym razie rośliny mogą po prostu nie wykiełkować.

Miejsce siewu wybieramy biorąc pod uwagę założone cele:

• Na pustych działkach. W tym przypadku nawóz zielony przygotuje glebę do przyszłych nasadzeń i wzbogaci ją o pożyteczne elementy.
• Na grządkach ogrodowych. Tutaj nawóz zielony wysiewa się wiosną, przed sadzeniem sadzonek. Latem wysiewa się go po zbiorach i usunięciu resztek roślinnych, aby grządki nie pozostały puste.
• Między rzędami. Ten rodzaj siewu zapobiega wzrostowi chwastów i utracie gleby pod wpływem wiatru i deszczu. Gęsty dywan zielonego nawozu ochroni również warzywa i rośliny ogrodowe przed szkodnikami. Po zbiorach ogrodnik otrzyma doskonałą ściółkę.
• W kręgach pni drzew. W tym przypadku nawóz zielony nie tylko pełni funkcję ściółki i nawozu, ale także jest ozdobą ogrodu.

Zwalczanie chorób i szkodników za pomocą nawozu zielonego

Większość roślin na nawóz zielony ma zdolność tłumienia patogenów i odstraszania szkodników. Wybierając rośliny na nawóz zielony do siewu, należy wziąć pod uwagę, na jakie choroby i szkodniki każda z nich jest skuteczna.

Nawóz zielony i jego zwalczanie przed szkodnikami i chorobami:

• Len zawiera garbnik, który odstrasza stonkę ziemniaczaną.
• Korzenie żyta wydzielają substancję odstraszającą nicienie.
• Pikantny aromat rzodkiewki i gorczycy neutralizuje patogeny w glebie.
• Facelia zapobiega rozwojowi infekcji grzybowych, takich jak zgnilizna, zaraza ziemniaka itp. Odstrasza również drutowce.
• Łubin zapobiega gniciu korzeni i parchowi ziemniaków oraz odstrasza nicienie.
• Pachnące kwiaty koniczyny słodkiej zapobiegają przedostawaniu się drutowców i nicieni do upraw.
• Lucerna zawiera środki antyseptyczne, które wypierają chwasty i szkodniki, a przyciągają bakterie glebowe i dżdżownice.

Jak i kiedy czyścić?

Metoda zbioru zależy od tego, kiedy i dlaczego zasiano nawóz zielony.

Cechy zbioru nawozu zielonego:

• Rośliny na nawóz zielony można kosić przed kwitnieniem, dwa tygodnie przed sadzeniem warzyw. Jeśli nawóz pięknie kwitnie, można go pozostawić na grządkach jeszcze przez jakiś czas, aby przyciągnąć rośliny miododajne. Nawóz zielony należy zbierać, zanim zacznie rozsiewać dziesiątki tysięcy nasion.
• Rośliny na nawóz zielony powinny dojrzeć; ich łodygi idealnie nadają się do ściółkowania grządek. Nasiona zostaną wykorzystane do siewu w przyszłym roku. Rośliny strączkowe zbiera się po zbiorach.
• Nawóz zielony wysiewany między rzędami zbiera się wcześnie, aby zapobiec jego przerośnięciu w stosunku do roślin głównych. W przeciwnym razie zahamuje ich wzrost.

Ścięte wierzchołki zaoruje się w glebę na 2-3 tygodnie przed sadzeniem sadzonek. Głębokość sadzenia zależy od właściwości gleby. Na glebach lekkich wystarczy 15 cm, a na ciężkich 6-8 cm.

Wierzchołki można również zaorać przed zimą, wykopując ścięte wierzchołki, łodygi i liście wraz z wierzchnią warstwą gleby. Zielona masa, po zgniciu, zamieni się w żyzny próchnicę.

Najczęściej zadawane pytania i odpowiedzi

Wielu ogrodników nigdy nie sadziło na swoich działkach nawozu zielonego i być może po raz pierwszy słyszy ten termin. Mają wiele pytań dotyczących siewu i uprawy tych roślin.

Pytania i odpowiedzi:

• Czy nawóz zielony ma jakieś wady? Należy pamiętać, że rośliny na nawóz zielony nie powinny być wysiewane przed ani po roślinach z tej samej rodziny. Na przykład koniczyna, wyka i lucerna (rośliny strączkowe) nie powinny być wysiewane przed ani po fasoli, grochu i fasoli pospolitej. Gorczyca, rzepak i rzodkiewka oleista nie powinny być wysiewane na tym samym obszarze co rośliny krzyżowe, takie jak kapusta, rzodkiewka, rzepa, rzodkiew japońska i chrzan. Rośliny zbożowe na nawóz zielony, takie jak owies i żyto, nie nadają się do uprawy prosa i kukurydzy.
• Czy w szklarni można stosować nawóz zielony? To nie tylko możliwe, ale i bardzo korzystne. Uprawa w pomieszczeniach jest siedliskiem jeszcze większej liczby szkodników i patogenów niż w glebie otwartej, a jej wyjałowienie następuje tam szybciej.
• Gdzie kupić nawóz zielony? Nasiona nawozu zielonego można kupić w specjalistycznych centrach ogrodniczych i sklepach internetowych z artykułami ogrodniczymi. Nasiona te są zazwyczaj sprzedawane w dużych opakowaniach z etykietą „nawóz zielony”.

Na koniec obejrzyj film o tym, które nawozy zielone są najlepsze:

Plan sadzenia nawozu zielonego należy zaplanować z wyprzedzeniem. Należy pamiętać, że nie każdy nawóz zielony nadaje się do każdej uprawy. Prawidłowo przeprowadzona uprawa może nie tylko poprawić żyzność gleby, ale także rozwiązać szereg innych problemów.

Często zadawane pytania