Królowa pszczół: jej rodzaje, rola w ulu i cykl życiowy

Królowa pszczół jest protoplastką całej rodziny pszczelej. Łatwo ją rozpoznać – jest dwa razy większa od pozostałych mieszkańców ula. Każda kolonia pszczół ma tylko jedną królową – królowa ula nie ma konkurencji. Zabijając wszystkie pozostałe królowe swoim żądłem, staje się jedyną składającą jaja.

Opis i charakterystyka matki pszczelej

Królowa pszczół osiąga długość 2-2,5 cm – jest 1,5-2 razy większa od pszczoły robotnicy. Cechy budowy zewnętrznej i wewnętrznej:

• Ciało jest wydłużone. Kształt przypomina torpedę. Odwłok jest znacznie dłuższy niż skrzydła.
• Oczy są mniejsze niż u innych mieszkańców ula.
• Jedyną różnicą w budowie wewnętrznej jest dobrze rozwinięte jajniki.
• Królowa pszczół ma żądło, którego, w przeciwieństwie do innych pszczół, może używać wielokrotnie, nie narażając się na niebezpieczeństwo utraty życia.

„Królowa matka” jest z natury flegmatyczna, porusza się powoli i prawie nigdy nie opuszcza ula. Wyłania się tylko w dwóch momentach: podczas godów i rojenia.

Rójka to lot dojrzałych płciowo pszczół, podczas którego kolonia się dzieli. Grupa pszczół, w tym matka, oddziela się od kolonii. Wyłapywanie rojów jest trudne, dlatego pszczelarze starają się temu zapobiec.

Królowe są:

• Niepłodny – te, które nie kopulowały z samcami. Ważą mniej niż płodne – 170-220 mg. W porównaniu z zapłodnionymi matkami poruszają się szybciej.
• Owocny – samice stają się matkami po kopulacji, która odbywa się podczas lotu godowego. Masa płodnej matki wynosi 180–330 mg.

Wartość matki pszczelej zależy bezpośrednio od jej zdolności do składania jaj. Dobra matka pszczela może wyprodukować co najmniej 2000 jaj. Zapłodnione jaja są źródłem pszczół robotnic i przyszłych matek, podczas gdy z niezapłodnionych jaj wylęgają się trutnie.

Samica żyje około pięciu lat. Jednak jej zdolność reprodukcyjna słabnie już po dwóch latach. Jej produkcja jaj staje się coraz skromniejsza. Co więcej, im dłużej żyje, tym więcej trutni produkuje niż robotnic. Prowadzi to do osłabienia rodziny pszczelej i spadku produkcji miodu. Aby temu zapobiec, pszczelarze nie trzymają matek w ulu dłużej niż dwa lata; zastępują je nowymi.

Rola w kolonii pszczół

Całe życie roju kręci się wokół królowej – jest ona pielęgnowana i karmiona. Królowa nie je miodu, lecz specjalną dietę bogatą w białka i lipidy – mleczko pszczeleKrólowa pszczół rządzi w kolonii. Każdy nowy konkurent jest natychmiast niszczony przez samą królową lub jej „poddanych”.

Funkcje królowej w ulu:

• składanie jaj;
• utrzymywanie porządku w ulu;
• zjednoczenie rodziny.

Ostatecznie produktywność kolonii pszczół zależy od królowej.

Według naukowców, niektóre zachowania i zachowania fizjologiczne pszczół są efektem działania matki pszczelej. Dzięki feromonom wydzielanym przez matkę, wszystkie pszczoły w kolonii mają jednolity zapach. Zapach pozwala owadom odróżnić swój od innych.

Rodzaje matek pszczelich

Istnieje kilka rodzajów matek pszczelich, w zależności od metody hodowli. Pszczelarze nie mają kontroli nad pojawieniem się matek rojowych i matek zastępczych – pojawiają się one naturalnie. Jednak w razie potrzeby człowiek może wywołać pojawienie się cichej matki-następczyni.

Roje

Aby wyhodować królową roju kolonia pszczół Wchodzi w grę, gdy liczba młodych pszczół przekracza liczbę „wolnych miejsc” w ulu. Zwykle dzieje się to między końcem maja a połową lipca. Kiedy pojawiają się miseczki rojowe, pszczelarz może zauważyć przygotowania do rojenia – pszczoły składają je na brzegach plastra. Czytaj dalej, aby dowiedzieć się, jak zapobiegać rojeniu. Tutaj.

Po utworzeniu mateczników rojowych kolonia przestaje wychowywać larwy i nie buduje plastrów. Pierwszy rój, który się wyłonił, zawiera starą matkę, która utraciła swoją dotychczasową zdolność do składania jaj. Jej objętość i masa jajników maleją, co pozwala jej na latanie (podczas składania jaj matka nie jest zdolna do lotu).

Komórka mateczna zawiera komórki, w których znajdują się przyszłe matki. Rojów może być kilka. Gdy tylko młoda matka wylęgnie się z matecznika, kolejny rój jest gotowy do opuszczenia ula wraz z jałową matką. Po zakończeniu rojenia pszczoły, po usunięciu mateczników, wracają do swoich normalnych zajęć.

Trzeciego dnia królowa roju, po wyjściu z komórki, rozpoczyna lot. Wykonuje kilka lotów, za każdym razem oddalając się od ula. Królowa zapamiętuje obszar, ul i jego lokalizację, aby po kopulacji móc wrócić do ula macierzystego. Lot może trwać kilka minut lub kilka godzin.

Ratunek lub przetoka

Jeśli matka umrze, pszczoły szybko to zauważają – rozlega się głośny, wyjący brzęczenie. Rzucają wszystko i pędzą na poszukiwanie królowej. Zdając sobie sprawę, że królowa zniknęła na zawsze, pszczoły szybko zaczynają wychowywać nową matkę. Zaczynają karmić larwy wyłącznie mleczkiem pszczelim. Zwykłe larwy otrzymują je tylko przez dwa dni, po czym są karmione mieszanką miodu i pierzgi.

Po 16 dniach tuczenia wykluwa się około dwóch tuzinów matek. Pierwszą rzeczą, którą robią, jest wzajemne użądlenie. Powinna pozostać tylko jedna – najsilniejsza. Matki wyklute w ten sposób nazywane są matkami awaryjnymi. Ich wadą jest niska produkcja jaj. Pszczelarze zazwyczaj zastępują matki awaryjne matkami rojowymi lub matkami zastępczymi.

Matki pszczele rozwijają się w komórkach, które są zbyt małe (o średnicy 5,5 mm), a nie w specjalnych, przestronnych komórkach matecznych (o średnicy 9 mm). Możliwe jest „rozrzedzenie” larw poprzez łączenie sąsiednich komórek, ale jest to niezwykle pracochłonne i rzadko podejmowane przez pszczelarzy.

Cicha zmiana

Stara królowa spokojnie, nie powodując zbędnego hałasu i stresu dla kolonii pszczół, przygotowuje swoją następczynię. Po złożeniu jaja w specjalnej komórce, królowa wraca do spokojnego życia, a pszczoły kontynuują normalną aktywność.

Po 16 dniach pojawia się nowa „królowa”. Bez chwili wahania natychmiast zabija swojego rodzica. Pojawienie się milczącej następczyni tronu ma miejsce w dwóch przypadkach:

• sytuację prowokuje pszczelarz;
• królowa pszczół jest stara lub chora.

Królowe z cichej wymiany są wysokiej jakości – są najbardziej godnymi paniami ula.

Jakie są rasy?

Pszczelarze mogą dodawać do ula matki konkretnej rasy. W byłym Związku Radzieckim szczególnie popularne są matki z centralnej Rosji i Karpat. Wybór rasy zależy od lokalnego klimatu i obfitości miodu.

Centralny rosyjski

Ta rasa jest najpopularniejszym wyborem wśród pszczelarzy. Masa matki pszczelej wynosi 210 mg. Zalety pszczół z centralnej Rosji:

• bezpretensjonalny i niewymagający w opiece;
• odporny na choroby;
• produktywne - królowe wyróżniają się dużą produkcją jaj, a robotnice są pracowite;
• nieskłonny do rojenia;
• nie są wrażliwe na niskie temperatury i mogą pozostać na zimowisku nawet przez siedem miesięcy.

Wadą tej rasy jest to, że pszczoły są nastawione na zbieranie miodu tylko z jednej, konkretnej rośliny miodnej.

Więcej informacji na temat rasy pszczół środkoworosyjskich znajdziesz tutaj. Tutaj.

ukraiński

Pracowite jak pszczoły z centralnej Rosji. Waga płodnej matki wynosi 200 mg. Charakterystyka rasy:

• charakter umiarkowanie spokojny i nieagresywny;
• dobrze chronią ul przed pszczołami-rabusiami;
• wysoka mrozoodporność;
• wysoka płodność macicy;
• nieskłonny do rojenia;
• nektar pobierają wyłącznie z roślin miododajnych o dużej zawartości cukru;
• odporny na choroby.

Buckfast

Buckfast Są hodowane głównie na Białorusi i Ukrainie. Matka pszczela waży 260 mg. To rasa produktywna; matka może złożyć kolosalną liczbę jaj, dlatego ich kolonie są zawsze duże i nigdy nie brakuje im robotnic.

Pszczoły Buckfast są pożyteczne, gdy pożytki miodowe znajdują się znacznie dalej od pasieki. Rasa ta wyróżnia się zdolnością do pokonywania dużych odległości. Pszczoły Buckfast są gotowe podróżować „na krańce świata” po nektar.

Wadą rasy jest wrażliwość na niskie temperatury. Nie zaleca się jej hodowli nie tylko na północnych szerokościach geograficznych, ale nawet w centralnej Rosji.

karpacki

Rasa karpacka Wyhodowana na Ukrainie. Waga matek pszczelich do 205 g. Charakterystyka rasy:

• bezpretensjonalność;
• odporność na zimno;
• można zbierać miód w deszczu;
• miód ma niską zawartość cukru;
• Składanie jaj trwa nie tylko wiosną i latem, ale także jesienią – duża rodzina potrzebuje jedzenia.

Szara Góra Kaukaska

Rasa pszczół górskich rasy kaukaskiej Jak sama nazwa wskazuje, rasa ta jest powszechna na Kaukazie i jego przedgórzu. Kotka może ważyć do 200 g. Zalety rasy:

• wysoka odporność;
• nieagresywny wobec pszczelarza;
• niska częstotliwość rojenia;
• wysoka mrozoodporność;
• Zbierają nektar ze wszystkich, nawet najsłabszych, roślin miododajnych.

Wady - ukraść miód, źle znoszą długotrwałe zimowanie i nie budują dobrze plastrów miodu.

Cykl życia

Jeśli kolonia pszczół nie złoży zapłodnionych jaj, nieuchronnie ginie, ponieważ pszczoły tracą możliwość wychowania nowej matki. Aby kolonia mogła pozyskać „królową”, królowa przechodzi w ulu przez następujące etapy rozwoju:

1. Składanie jaj. Stara królowa składa jajo w miseczce przymocowanej do plastra miodu. To właśnie tam będzie rosła i rozwijała się najważniejsza larwa ula.
2. Usunięcie królowej z zapłodnionego jaja (z jaj niezapłodnionych usuwani są bracia).
3. Po wykluciu się larwy jest ona intensywnie karmiona mleczkiem pszczelim. Siódmego dnia matecznik wyjmuje się z naczynia i zamyka. Jednak przed zamknięciem matecznika wypełnia się go pożywieniem – mleczkiem pszczelim.
4. Larwa, żywiąc się mleczkiem pszczelim, przeobraża się w poczwarkę, a następnie w królową. Szesnastego dnia „uwięzienia” przyszła właścicielka ula przeżuwa matecznik i wychodzi na wolność.

Pszczelarze zbierający mleczko pszczele na sprzedaż uważają, że najwygodniej jest pozyskiwać je z zamkniętych mateczników.

Przydatna dla pszczelarzy jest wiedza:

• Im ciemniejsza jest dolna część matecznika, tym jest on starszy.
• Królowa, która wyłoni się pierwsza, zniszczy wszystkie pozostałe mateczniki.
• Monitorując mateczniki i wylęganie się matek, można zapobiegać rojeniu się pszczół i przewidywać moment wylęgu się roju.

Etapy i cechy rozwoju matki pszczelej przedstawiono w tabeli 1.

Tabela 1

Płodne matki żyją do 5 lat, ale zazwyczaj po 2 latach są zastępowane młodymi matkami. Jeśli matka nie lata, ul zostanie opanowany przez trutnie, a kolonia wyginie. Trutnie należy niezwłocznie usunąć i zastąpić płodną matką.

Łączenie w pary

Matki wylęgające się z mateczników dzielą się na płodne i trutniowe. Płodne matki stają się płodne po tygodniowym locie, podczas którego kopulują z trutniami.

Królowa pszczół jest gotowa do kopulacji warkot Siódmego dnia po wyjściu z matecznika. Jeśli kopulacja nie nastąpi w ciągu miesiąca, królowa stanie się trutniem – jej jaja będą niezapłodnione i będą rodzić wyłącznie trutnie.

Aby kolonia mogła wyprodukować pszczoły robotnice i trutnie, potrzebne są odpowiednio jaja zapłodnione i trutnie – może je złożyć tylko płodna królowa. Najpierw komórki robotnicze są całkowicie wypełnione jajami i dopiero wtedy trutnie rozpoczynają składanie jaj.

Jeśli pożywienia jest pod dostatkiem, nowa królowa może złożyć do 2000 jaj dziennie. Waga lęgu może równać się masie jej ciała. W ciągu sezonu królowa zniesie około 150 000 jaj. Królowa uważnie bada wszystkie komórki, do których składa jaja. Jeśli komórka ma jakiekolwiek wady, takie jak nierówność lub zabrudzenia, pomija ją i przechodzi do kolejnej.

Królowa żeruje co pół godziny. W tym czasie może złożyć do 50 jaj.

Karmienie i zimowanie matek

Jeśli podczas rojenia występuje nadmiar matek, wiosną często brakuje ich – ich utrzymanie jest dość trudne, ponieważ w kolonii jest tylko jedna królowa matka. Matki są zazwyczaj zabijane przed zimowaniem, ponieważ ich przezimowanie jest kosztowne – utrzymanie ich w odkładzie nuklearnym wiąże się z marnowaniem miodu.

Opracowano ekonomiczną metodę zimowania, która pozwala na zachowanie matek pszczelich. Jest ona jednak odpowiednia tylko dla południowych regionów kraju.

Cechy zimowania:

• Matki pszczele są trzymane w specjalnych drewnianych klatkach o wymiarach 80 x 80 x 80 mm. Klatka jest wentylowana za pomocą szczelin. Wewnątrz klatki umieszczane są dwa plastry miodu o wymiarach 60-76 mm. Jeden jest pusty, drugi wypełniony miodem. Są one zabezpieczone taśmą klejącą.
• Miód jest przechowywany od lata. Po dezynfekcji i pocięciu jasnobrązowych plastrów na plasterki, są one sklejane taśmą wzdłuż krawędzi. Umieszczane są w ramce lęgowej i przekazywane dobrej kolonii, która wypełnia je miodem, a następnie zamyka.
• Jesienią do klatki z jądra komórkowego jako podpory umieszcza się matkę i sto pszczół.
• Klatki umieszcza się w ciepłym pomieszczeniu, na półkach. Temperatura powinna utrzymywać się w przedziale 17–20°C.
• Gdy połowa pszczół pozostaje w klatkach, pszczoły „towarzyszące” są zastępowane pszczołami z regularnej kolonii, która zebrała się na zimę. Najpierw jednak są one wystawiane na zimno – umieszczane w skrzynce i pozostawiane na zewnątrz – gdzie temperatura nie powinna spaść poniżej -5°C i nie wzrosnąć powyżej +6°C. Pod klatką z zimującą matką umieszcza się klatkę z „zahartowanymi” pszczołami. Między klatkami umieszcza się kartkę papieru z otworem pośrodku – pszczoły używają jej, aby dostać się do pozostawionej na zimę matki. Klatka z matką i pszczołami jest zamykana. Od czasu do czasu do klatki dodaje się pokarm – małe plastry miodu.

Jak rozmnaża się matki pszczele?

Matki są hodowane równolegle z trutniami, które będą potrzebne do zapłodnienia. Zasady, które warto znać, kiedy hodowla matek pszczelich:

• Dobre zbiory miodu są kluczem do płodnej królowej.
• Najlepszą królową będzie ta, która zostanie wyhodowana z dużej larwy, a nie z małej.
• Do wylęgu wykorzystuje się larwy, których długość życia wynosi 12 godzin.

Istnieją dwie metody hodowli matek: naturalna i sztuczna. W hodowli naturalnej pszczoły budują matecznik, do którego stara matka składa jajo.

Istnieją dwie technologie sztuczne:

1. Królową i odsłonięty czerw usuwa się z ula. Pozostają tylko świeże jaja i larwy. Plastry należy przyciąć od dołu, aby zapewnić, że z jaj wyklują się osobniki zdolne do rozrodu. Odcięte mateczniki umieszcza się w ulach, a matkę umieszcza się z powrotem w pierwotnym miejscu.
2. Druga opcja jest bardziej złożona i dlatego rzadko stosowana. Metoda ta polega na umieszczeniu larw w woskowych woreczkach. Są one wówczas intensywnie karmione mleczkiem pszczelim. Technika ta pozwala jednak na wprowadzenie najbardziej płodnych matek.

Królowe dronów

Matki pszczele, które składają wyłącznie niezapłodnione jaja, z których wylęgają się tylko trutnie, nazywane są pszczołami dronowymi. Następujące czynniki mogą wywołać pojawienie się trutni:

• Niesprzyjające warunki pogodowe uniemożliwiły lot i zapłodnienie.
• Uszkodzenia skrzydeł.
• Królowa pojawiła się zbyt wcześnie - zanim wylęgły się drony.

Matka trutniowa może stać się matką trutową, nawet starą, z powodu choroby, wyczerpania jajników lub uszkodzenia plemnika. Jeśli matka trutowa nie zostanie szybko wymieniona, kolonia pszczół wyginie.

Implantacja macicy

Jeśli stara matka zostanie usunięta z ula, pszczoły, po pewnym czasie poszukiwań, zaczynają wyhodować nową. Nie trzeba jednak polegać na naturalnych procesach. Pszczelarze często wymieniają matkę, zamawiając ją ze specjalnej szkółki hodowlanej. To gwarantuje, że matka jest w 100% wysokiej jakości.

Do wprowadzenia nowej matki zazwyczaj używa się specjalnej klatki. Królową umieszcza się w niej, a następnie w ulu. Starą matkę najpierw usuwa się z ula. Po osieroceniu, kolonia pszczół chętnie akceptuje „wprowadzenie”.

Kiedy należy wymienić królową pszczół?

Nie ma sensu trzymać matki pszczelej, nawet wysokiej jakości, w ulu dłużej niż dwa lata. Zalety młodych matek:

• składanie dużych jaj;
• łatwiej przetrwają zimę i rzadziej umierają;
• lepiej reagują na środki zapobiegające rojom.

Im więcej jaj złoży królowa, tym szybciej jej organizm zacznie zanikać. Niektóre matki składające jaja wymagają wymiany po roku. Kolonia pszczela najlepiej przygotowuje się do przyjęcia nowej matki w następujących okresach:

• dojrzałość biologiczna;
• aktywne zbieranie miodu.

Podczas pożytku większość robotnic jest zajęta, a młode dobrze akceptują nowego właściciela ula. Jednak w okresie, gdy rozwój biologiczny nie jest jeszcze w pełni rozwinięty, a kolonia jest silna, pszczoły są wyjątkowo nieprzyjazne – i wprowadzanie nowych pszczół nie jest zalecane.

Najłatwiejszym momentem na wprowadzenie pszczół jest sierpień lub początek września. Nie zaleca się wprowadzania pszczół późną jesienią, ponieważ kolonia musi przygotować się do zimy z młodą matką.

Jesienna wymiana matki powoduje krótką przerwę w składaniu jaj. Ważne jest, aby przerwa ta nie wpłynęła na przepływ miodu:

• Jeżeli pożytek jest krótki, matkę dodaje się tydzień przed rozpoczęciem pożytku.
• Jeżeli pożytek jest długi (dłuższy niż miesiąc), lepiej wymienić go po 2-3 tygodniach od zakończenia pożytku.

Nieplanowana wymiana matki może być konieczna, jeśli zachoruje, zostanie ranna lub będzie słabo znosić jaja. Doświadczeni pszczelarze odradzają wymianę matek w rodzinach, które weszły w fazę rojenia lub utworzyły mateczniki „cichej wymiany”.

Nieprawidłowości rozwojowe u matek pszczelich

W rozwoju matki można zaobserwować różne odchylenia. Na przykład, standardowy okres dojrzewania matki w komórce może ulec zmianie – opóźnieniu lub przyspieszeniu o kilka godzin. Dzieje się tak ze względu na mikroklimat panujący w ulu.

Czasami matka wychodzi z matecznika dzień później niż zwykle. Pszczelarze uważają, że przyczyną są zmiany temperatury.

Inne powody opóźnienia wyjścia:

• słaba kolonia pszczela lub podział – nie jest możliwe stworzenie odpowiednich warunków klimatycznych w ulu;
• sezon rozrodczy następuje później – samica odbywa lot godowy tylko przy sprzyjających warunkach atmosferycznych;
• wpływ pszczelarza - jeżeli pszczoły zostaną spłoszone w ciągu 10 dni przed opuszczeniem matecznika, lot godowy ulegnie przesunięciu;
• Jeśli kolonia pszczół przygotowuje się do rojenia, okres godowy także zostanie przesunięty.

Teoretycznie macica rozwija się w ciągu 26 dni. Jednak w rzeczywistości, ze względu na wydłużenie etapów, czas rozwoju może wydłużyć się do 30 dni lub więcej.

Przydatne informacje

Każdy, kto chce kontrolować ule i całą pasiekę, musi docenić znaczenie matek pszczelich. Co jeszcze warto wiedzieć o matkach pszczelich:

• W odróżnieniu od pszczół robotnic, nogi królowej nie mają koszyczków na pyłek.
• Aby wykluł się duży osobnik – ważący około 200 g – komórki powinny mieć 2,2 cm wysokości.
• Z identycznych jaj złożonych przez matkę mogą wykluć się różne pszczoły ze względu na różnice w odżywianiu w trakcie rozwoju. Mleczko pszczele podawane trutniom, robotnicom i matom różni się zawartością białka, cukru, witamin i minerałów. Larwy matek otrzymują mleczko pszczele o niższej zawartości białka, podczas gdy trutnie są karmione dietą bogatą w białko.
• Królowe wychodzące z gniazda nie dotykają resztek mleczka pszczelego. Po opuszczeniu komórki mogą pozostać bez jedzenia przez 16 godzin. Jeśli komórka jest wypełniona mleczkiem pszczelim, to pewny znak, że samica będzie płodna.
• Królowa, pierwsza, która wychodzi z komórki, zabija rywalki, bo tak nakazuje jej instynkt samozachowawczy. Przegryza komórki mateczne i używa jadowitego żądła. Ale nawet jeśli królowa tego nie zrobi, sami „poddani” rozprawią się z jej rywalkami.
• Waga matki może ulegać wahaniom. Spada ona w okresie godowym i rojenia. Maksymalna utrata masy wynosi odpowiednio 15 i 20 mg u matki jałowej i zapłodnionej.
• Im większa samica, tym jest bardziej płodna i tym silniejsze wydaje potomstwo.
• Idealne warunki do godów panują między 14:00 a 16:30. W przypadku deszczu lub spadku temperatury poniżej 19°C, lot zostaje przełożony.
• Aby być produktywną, królowa potrzebuje specjalnych warunków, w tym zapasów pożywienia w ulu – 2-3 kg pierzgi i 8-10 kg miodu.
• Aktywne składanie jaj rozpoczyna się 10–14 dnia.
• Badania wykazały, że królowa kopuluje z więcej niż jednym trutniem podczas lotu. Połowa matek odbywa 2-3 loty i utrzymuje „relacje” z 5-10 trutniami. Płodną samicę powracającą do ula można rozpoznać po białym grudku pokrywającym końcówkę jej żądła – jest to substancja wydzielana przez samca.
• Czasami królowa odbywa gody późną jesienią, opóźniając złożenie jaj do wiosny. Może się tak zdarzyć, jeśli jesień jest ciepła, a temperatura przekracza 23 stopnie Celsjusza.
• Jaja jednej samicy mogą mieć różną wielkość. W czerwcu, przed głównym pożytkiem, ważą 0,13 mg, w lipcu – 0,14 mg, a w sierpniu – 0,16 mg. Młode samice składają większe jaja niż starsze.

Dobrobyt rodziny pszczelej i dochody pszczelarza zależą bezpośrednio od jakości matki, jej zdrowia, umiejętności zarządzania i zdolności do składania jaj. Wprowadzając i wymieniając matki w odpowiednim czasie, można uniknąć strat w plonie miodu.

Często zadawane pytania